Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Füzuli rayonu zəngin tarixi, özünəməxsus mədəniyyəti, milli-mənəvi dəyərləri və tarixi-dini abidələri ilə seçilir. Qarabağın dilbər guşələrindən olan Füzuli torpağı əsrlər boyu müxtəlif sivilizasiyaların izlərini özündə yaşatmış, xalqımızın tarixi yaddaşının və mənəvi irsinin mühüm daşıyıcısına çevrilmişdir.
17 oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü yalnız şəhərin işğaldan azad olunmasının ildönümünü deyil, həm də doğma yurda qayıdışın, milli irsimizin dirçəlişinin və tarixi ədalətin bərpasının rəmzidir. 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı və Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Füzuli şəhəri işğaldan azad edilmişdir. Bu tarixi hadisə xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq şanlı qələbələrdən biridir.
Füzuli ərazisi qədim yaşayış məskənləri, arxeoloji abidələri, tarixi tikililəri və xalq memarlığının nümunələri ilə zəngindir. Rayonun müxtəlif ərazilərində qorunub saxlanılmış qədim yaşayış yerləri və qəbiristanlıqlar bu torpağın uzun əsrlər boyu insanların məskəni olduğunu göstərir. Burada mövcud olmuş tarixi tikililər, məscidlər, türbələr və digər dini-memarlıq nümunələri bölgənin mənəvi həyatının, dini ənənələrinin və memarlıq mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Füzulinin tarixi irsi yalnız daş abidələrdən ibarət deyil. Bu irs xalqın yaddaşında yaşayan adətlərdə, folklorda, el sənətkarlığında, nəsildən-nəslə ötürülən rəvayətlərdə və doğma torpağa bağlılıq hissində də öz əksini tapır. Hər bir tarixi abidə keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpü yaradaraq gələcək nəsillərə xalqımızın kimliyini və zəngin mədəniyyətini tanıdır.
Füzulinin tarixi-mədəni irsində dini abidələr mühüm yer tutur. Məscidlər, türbələr, qədim qəbiristanlıqlar və digər müqəddəs məkanlar bölgədə formalaşmış dini ənənələrin və ictimai həyatın tarixini əks etdirir. Bu abidələr insanların ibadət və ziyarət yeri olmaqla yanaşı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında da mühüm rol oynamışdır.
Təəssüf ki, uzun illər davam edən işğal dövründə Füzulinin bir sıra yaşayış məntəqələri və tarixi-mədəni irs nümunələri dağıntılara məruz qalmış, bəzi abidələr isə ciddi zədələnmişdir. Bu səbəbdən tarixi-dini abidələrin mövcud vəziyyətinin araşdırılması, onların dəqiq inventarlaşdırılması, elmi əsaslarla bərpası və gələcək nəsillər üçün qorunması mühüm vəzifələrdəndir.
Tarixi abidələrin mühafizəsi yalnız memarlıq nümunələrinin qorunması demək deyil. Bu, eyni zamanda, xalqın tarixi yaddaşının, mənəvi dəyərlərinin və mədəni kimliyinin yaşadılması deməkdir. Hər bir abidənin özünəməxsus tarixinin öyrənilməsi və ictimaiyyətə çatdırılması Füzulinin keçmişinin daha dərindən tanınmasına xidmət edir.
Füzuli şəhərinin azad olunmasından sonra bölgədə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılmışdır. Yeni yaşayış komplekslərinin, təhsil və sosial infrastruktur obyektlərinin inşası, yolların salınması və şəhərin müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında yenidən qurulması doğma yurda həyatın qayıdışını sürətləndirir.
Bu dirçəliş prosesində tarixi-mədəni irsin qorunması da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müasir şəhərsalma ilə tarixi irsin mühafizəsi arasında tarazlığın təmin olunması Füzulinin gələcək inkişafı üçün vacibdir. Bərpa işləri aparılarkən abidələrin tarixi görünüşünün, memarlıq xüsusiyyətlərinin və orijinallığının qorunması əsas prinsiplərdən biri olmalıdır.
Füzulinin yenidən qurulması yalnız yeni binaların tikilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu, həm də tarixi yaddaşın bərpası, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərin öz köklərinə daha sıx bağlanması deməkdir. Doğma torpağa qayıdan sakinlərin öz şəhərlərində təhlükəsiz və firavan həyat qurması, tarixi abidələrin qorunması və mədəni həyatın canlanması bu böyük dirçəlişin ayrılmaz hissəsidir.
17 oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü hər bir azərbaycanlı üçün qürur və iftixar mənbəyidir. Bu gün biz yalnız qazanılmış tarixi qələbəni deyil, həm də Füzulinin zəngin keçmişini, mədəni irsini və gələcəyə yönəlmiş inkişafını yad edirik.
Tarixi-dini abidələrlə zəngin olan Füzuli torpağı özündə xalqımızın əsrlər boyu formalaşmış mənəvi dünyasını yaşadır. Bu irsin qorunması, öyrənilməsi və təbliği hər birimizin üzərinə düşən məsuliyyətdir. Tarixi abidələrimizi tanımaq, onların əhəmiyyətini gənc nəslə aşılamaq və gələcək nəsillərə sağlam şəkildə ötürmək milli yaddaşımızın davamlılığını təmin edir.
Füzuli bu gün azadlığın, qayıdışın və yenidən dirçəlişin rəmzidir. Onun hər bir küçəsi, hər bir yaşayış məskəni və hər bir tarixi abidəsi xalqımızın keçmişindən gələcəyə uzanan yolun bir parçasıdır. Bu qədim yurdun tarixi irsini qorumaq, onu yaşatmaq və dünyaya tanıtmaq isə gələcək nəsillər qarşısında ən mühüm vəzifələrimizdəndir.
İsrayılov Amil Faiq oğlu,
YAP Şirvan şəhər təşkilatı
