Uşaqların təlim-tərbiyəsi məktəb və ailənin qarşılıqlı fəaliyyəti əsasında formalaşan çoxşaxəli prosesdir. Təhsil müəssisəsi şagirdlərə bilik və bacarıqlar qazandırmaqla yanaşı, onların sosial davranışını, məsuliyyət hissini və kollektiv münasibətlərini inkişaf etdirir. Ailə isə uşağın ilkin dəyərlərinin, gündəlik vərdişlərinin və davranış modellərinin formalaşdığı əsas mühitdir. Bu iki institut arasında əməkdaşlığın mövcudluğu məktəbdə müəyyən edilən tələblərin şagirdlər tərəfindən mənimsənilməsini asanlaşdırır.
Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid yanaşmanın formalaşdırılması təhsilalanlara dair qaydaların ardıcıl tətbiqi baxımından əhəmiyyətlidir. Məktəbdə geyim standartları, davranış normaları, davamiyyət və digər təşkilati tələblər müəyyən edildikdə onların mahiyyəti həm şagirdlərə, həm də valideynlərə aydın şəkildə çatdırılmalıdır. Tələblərin məqsədi və tətbiq qaydaları barədə məlumatlılıq mümkün anlaşılmazlıqların azalmasına, məktəbin gündəlik fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə kömək edir.
Vahid məktəbli forması bu əməkdaşlığın gündəlik həyatda görünən nümunələrindən biridir. Valideynlərin uşaqlarını məktəbə müəyyən edilmiş geyim standartlarına uyğun hazırlaması məktəbin təşkilati qaydalarına hörmətin ifadəsi kimi çıxış edə bilər. Bununla yanaşı, formanın alınması ilə bağlı ailələrin qarşılaşa biləcəyi maddi çətinliklər də nəzərə alınmalıdır. Məktəb rəhbərliyinin belə hallara anlayışla yanaşması, tələbləri izah etməsi və problemlərin həlli üçün uyğun imkanları nəzərdən keçirməsi uşaqların təhsil mühitində özlərini rahat hiss etməsinə şərait yaradır.
Məktəbdaxili nizam-intizamın qorunması da ailə ilə məktəbin ortaq məsuliyyət sahəsidir. Şagirdin dərsə vaxtında gəlməsi, məktəb ləvazimatlarını hazırlaması, tapşırıqlarını yerinə yetirməsi və müəllimlərlə hörmət çərçivəsində ünsiyyət qurması gündəlik vərdişlərdən asılıdır. Bu vərdişlərin ailədə dəstəklənməsi uşaqların məsuliyyət hissini gücləndirir. Eyni zamanda, məktəb qaydalarının yalnız cəza vasitəsilə deyil, izah, təşviq və müsbət nümunə əsasında mənimsədilməsi daha davamlı nəticələr verə bilər.
Valideynlərin məktəbin fəaliyyəti ilə maraqlanması və müəllimlərlə mütəmadi ünsiyyət saxlaması şagirdlərin inkişafını izləmək baxımından əhəmiyyətlidir. Uşağın davranışında və ya dərsə münasibətində dəyişiklik yarandıqda problemin səbəblərinin birgə araşdırılması daha düzgün qərarların qəbuluna kömək edir. Məktəb və ailə arasında qarşılıqlı ittihamların deyil, əməkdaşlığın üstünlük təşkil etməsi uşağın maraqlarının qorunmasını təmin edən əsas şərtlərdən biridir.
Vahid tələblərin tətbiqində məktəb rəhbərliyinin məsuliyyəti də böyükdür. Qaydalar aydın, əsaslandırılmış və bütün şagirdlər üçün bərabər olmalıdır. Onların tətbiqi zamanı uşaqların yaş xüsusiyyətləri, sağlamlıqla bağlı ehtiyacları və ailələrin real imkanları nəzərə alınmalıdır. Müəyyən edilmiş standartlara riayət olunması vacib olsa da, hər bir vəziyyətin mahiyyətini araşdırmadan formal yanaşma nümayiş etdirmək məktəblə valideynlər arasında etimadın zəifləməsinə səbəb ola bilər.
Məktəb və ailə əməkdaşlığı şagirdlərdə sosial məsuliyyətin inkişafına da təsir göstərir. Uşaqlar böyüklərin qaydalara münasibətini müşahidə edir və çox vaxt həmin davranışları nümunə götürürlər. Valideynlərin məktəbə hörmətlə yanaşması, müəllimlərin isə şagird və ailələrlə nəzakətli ünsiyyət qurması qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirir. Belə mühitdə uşaqlar ümumi qaydalara riayət etməyi, fikir ayrılıqlarını müzakirə yolu ilə həll etməyi və kollektivin maraqlarını nəzərə almağı öyrənirlər.
Məktəbin əsas vəzifəsi yalnız müəyyən tələblərə əməl edən şagirdlər yetişdirmək deyil, eyni zamanda onların müstəqil düşünən, məsuliyyətli və sosial münasibətlərdə fəal iştirak edən şəxsiyyətlər kimi formalaşmasına şərait yaratmaqdır. Vahid məktəbli forması, daxili nizam-intizam və təşkilati qaydalar bu məqsədə xidmət edən vasitələr kimi məktəb və ailənin birgə fəaliyyəti ilə daha səmərəli tətbiq oluna bilər. Qarşılıqlı anlaşma, bərabər münasibət və uşaqların maraqlarının qorunması prinsipləri əsasında qurulan əməkdaşlıq sağlam təhsil mühitinin formalaşmasına və təhsilalanların gələcək həyata hazırlanmasına mühüm töhfə verir.
Təranə Teyyubova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
