Füzulinin coğrafi quruluşu rayonun təsərrüfat həyatının formalaşmasında mühüm rol oynayan amillərdəndir. Qarabağ dağ silsiləsinin cənub-şərq ətəklərindən Araz çayı istiqamətində uzanan maili düzənliklər və alçaq sahələr müxtəlif təsərrüfat fəaliyyətlərinin təşkili üçün fərqli imkanlar yaradır. Ərazinin relyefi, torpaq xüsusiyyətləri, iqlim şəraiti və su ehtiyatları kənd təsərrüfatının inkişaf istiqamətlərinə təsir göstərir. Buna görə də Füzulinin iqtisadi potensialını qiymətləndirərkən coğrafi şəraitə yalnız təbii mənzərə kimi deyil, istehsal və məskunlaşma imkanlarını müəyyən edən mühüm amil kimi yanaşmaq lazımdır.
Düzənlik ərazilər kənd təsərrüfatı üçün əlverişli şərait yarada bilən əsas təbii zonalardandır. Torpaq səthinin nisbətən hamar olması əkin sahələrinin təşkili, kənd təsərrüfatı texnikasının tətbiqi və məhsul yığımının planlaşdırılması baxımından üstünlüklər yaradır. Bununla belə, əkinçiliyin səmərəliliyi yalnız relyeflə müəyyən edilmir. Torpağın münbitliyi, üzvi maddələrlə təminatı, suvarma imkanları, iqlim göstəriciləri və aqrotexniki qaydalara əməl olunması məhsuldarlığa birbaşa təsir göstərir. Füzulidə kənd təsərrüfatının inkişafı üçün bu amillərin kompleks şəkildə qiymətləndirilməsi vacibdir.
Rayonun iqlim xüsusiyyətləri əkinçilikdə su təminatının əhəmiyyətini artırır. Yayı quraq keçən ərazilərdə bitkilərin normal inkişafı üçün suvarma sistemlərinin düzgün təşkili, su ehtiyatlarının qənaətlə istifadəsi və torpaq rütubətinin qorunması mühüm şərtlərdir. Suvarma suyunun vaxtında və lazımi miqdarda verilməsi məhsulun keyfiyyətinə və məhsuldarlığa təsir göstərir. Eyni zamanda, suvarma zamanı torpağın şoranlaşması və digər deqradasiya proseslərinin qarşısının alınması üçün elmi əsaslandırılmış üsullardan istifadə edilməlidir.
Füzulinin çay şəbəkəsi və su təsərrüfatı obyektləri kənd təsərrüfatının inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Quruçay, Köndələnçay, Qozluçay və Çərəkənçay rayonun hidroqrafik sisteminin əsas hissələrindəndir. Bu su axarlarının və digər su mənbələrinin imkanlarından istifadə edilərkən onların təbii rejimi, suyun keyfiyyəti və mövsümi dəyişiklikləri nəzərə alınmalıdır. Su ehtiyatlarının davamlı idarə edilməsi əkin sahələrinin su təminatına dəstək verməklə yanaşı, təbii mühitin qorunmasına da xidmət edir.
Kənd təsərrüfatının gələcək inkişafı üçün müasir texnologiyaların tətbiqi və torpaq ehtiyatlarından səmərəli istifadə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Torpaq analizlərinin aparılması, əkin dövriyyəsinin düzgün qurulması, suya qənaət edən suvarma sistemlərindən istifadə və məhsuldarlığın elmi əsaslarla artırılması təsərrüfatların dayanıqlığını gücləndirə bilər. Bundan başqa, əkin sahələrinin vəziyyətinin mütəmadi izlənməsi, torpaq eroziyasına qarşı tədbirlərin görülməsi və yerli iqlim şəraitinə uyğun bitki növlərinin seçilməsi uzunmüddətli nəticələr baxımından vacibdir.
Coğrafi mövqe də kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınması və bazarlara çıxarılması üçün əhəmiyyətlidir. Füzulinin regional əlaqələrə imkan verən yerləşməsi nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə birlikdə təsərrüfat subyektlərinin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərə bilər. Məhsulun istehsal yerindən emal müəssisələrinə və satış bazarlarına vaxtında çatdırılması kənd təsərrüfatının iqtisadi səmərəliliyini artıran amillərdəndir. Bu baxımdan yolların, logistika imkanlarının və istehsal infrastrukturlarının inkişafı təbii potensialın iqtisadi nəticələrə çevrilməsində mühüm rol oynayır.
17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü münasibətilə rayonun coğrafi imkanlarının kənd təsərrüfatının inkişafı ilə əlaqəsini xüsusi vurğulamaq lazımdır. Torpaq, su, iqlim və relyef bir-birini tamamlayan təbii amillərdir və onların hər birindən düzgün istifadə olunması iqtisadi inkişaf üçün əhəmiyyət daşıyır. Füzulinin kənd təsərrüfatı potensialının gücləndirilməsi yerli şəraitin elmi əsaslarla qiymətləndirilməsini, su ehtiyatlarının qorunmasını və müasir istehsal üsullarının tətbiqini tələb edir. Bu yanaşma rayonun təbii imkanlarının uzunmüddətli və dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə yönəldilməsinə kömək edə bilər.
Ramil Teyyubova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
