Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər məktəbdə vahid təhsil mühitinin formalaşdırılması, nizam-intizamın qorunması, səliqəli görünüşün təmin edilməsi və sosial bərabərlik prinsiplərinin təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məktəb yalnız bilik və bacarıqların aşılandığı təhsil müəssisəsi deyil, həm də davranış mədəniyyətinin, məsuliyyət hissinin, ictimai qaydalara hörmətin və milli-mənəvi dəyərlərin formalaşdırıldığı mühüm dövlət institutudur. Buna görə də məktəbdə geyim məsələsinə sadəcə şəxsi zövq və zahiri görünüş çərçivəsində deyil, ümumi təhsil mühitinin tələbləri və ictimai məsuliyyət baxımından yanaşılmalıdır.
Məktəbdə sadə, səliqəli və müəyyən edilmiş tələblərə uyğun geyim qaydalarının tətbiqi təhsilalanlar arasında vahid görünüşün yaradılmasına, geyim vasitəsilə sosial fərqlərin nümayiş etdirilməsinin azaldılmasına və diqqətin təhsil prosesinə yönəldilməsinə xidmət edir. Məktəb mühitində əsas meyar insanın maddi imkanları, geyiminin markası və ya qiyməti deyil, onun biliyi, bacarığı, davranışı və şəxsi keyfiyyətləri olmalıdır. Şagirdlərin sadə və vahid geyim prinsiplərinə əməl etməsi onların özlərini ümumi kollektivin bərabərhüquqlu üzvləri kimi hiss etmələrinə, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik münasibətlərinin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər.
Bu məsələyə münasibətim yalnız ümumi prinsiplərə deyil, həm də şəxsi valideyn təcrübəmə əsaslanır. Övladlarımı hər səhər vahid standartlara uyğun məktəbli geyimində məktəbə yola salarkən onların səliqəli, bir-birinə yaraşan və əsl məktəbli görkəmində olduqlarını görmək məndə xüsusi sevinc və məmnunluq hissi yaradır. Onların vahid məktəbli geyimindəki görünüşü mənə həm estetik baxımdan xoş təsir bağışlayır, həm də bu qaydanın mahiyyətini bir daha düşündürür. Sadə və səliqəli geyim uşaqlara yaraşıq verməklə yanaşı, məktəbə, təhsilə və kollektivə mənsubiyyət hissini də gücləndirir. Mənə görə, bütün şagirdlərin vahid məktəbli geyimində olması məktəb mühitinə nizam, ahəng və özünəməxsus gözəllik gətirir. Ən əsası isə, belə yanaşma uşaqlar arasında geyimin qiymətinə və markasına görə fərqlənməni azaltmağa, diqqəti onların biliyinə, tərbiyəsinə və gələcək uğurlarına yönəltməyə kömək edir.
Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim qaydalarının müəyyən edilməsi və onlara riayət olunması ümumi tələblərə hörmətin, məsuliyyətli davranışın və intizam mədəniyyətinin göstəricisidir. Hər bir təhsil müəssisəsində qaydaların aydın olması və hamıya bərabər tətbiq edilməsi məktəb mühitində nizamın qorunmasına kömək edir. Bununla yanaşı, geyim tələbləri qanunvericiliyə uyğun olmalı, onların tətbiqi zamanı təhsilalanların hüquqları və insan ləyaqəti qorunmalıdır. Qaydalara əməl olunması formal tələb kimi deyil, məktəbin ümumi fəaliyyətinə və təhsilin keyfiyyətinə xidmət edən məsuliyyətli yanaşma kimi qəbul edilməlidir.
Geyimin sadəliyi və səliqəsi məktəb mədəniyyətinin əsas elementlərindən biri olmalıdır. Təhsil müəssisəsinə uyğun geyim təmiz, baxımlı, rahat və müəyyən edilmiş tələblərə uyğun olmalı, tədris prosesinə mane yaratmamalıdır. Məktəb mühiti dəbdəbəli, diqqəti yayındıran və nümayiş xarakteri daşıyan geyimlərin ön plana çıxdığı məkan deyil. Burada əsas məqsəd zahiri fərqlərlə diqqət çəkmək deyil, öyrənmək, inkişaf etmək və sağlam kollektiv münasibətlər qurmaqdır. Sadə geyim prinsipi şagirdlərdə ölçülülük, səliqə və şəxsi məsuliyyət vərdişlərinin formalaşmasına da töhfə verə bilər.
Təhsilverənlərin geyimi də bu ümumi yanaşmanın mühüm hissəsidir. Müəllim məktəbdə yalnız bilik verən deyil, həm də davranışı və şəxsi nümunəsi ilə şagirdlərin dünyagörüşünə təsir göstərən pedaqoji şəxsiyyətdir. Buna görə də təhsilverənlərin sadə, səliqəli və peşəkar geyimi onların təhsil mühitinə hörmətini və peşə məsuliyyətini ifadə etməlidir. Bununla belə, müəllimin nüfuzu yalnız geyimlə müəyyən olunmur; onun əsasını biliyi, pedaqoji bacarığı, ədalətli münasibəti, etik davranışı və şagirdlərə göstərdiyi hörmət təşkil edir. Geyim mədəniyyəti bu keyfiyyətləri tamamlayan amil kimi qiymətləndirilməlidir.
Məktəbdə vahid geyim və səliqəli görünüş prinsiplərinin tətbiqi zamanı şagirdlər arasında maddi imkanlara görə fərqləndirməyə yol verilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ailələrin sosial vəziyyəti fərqli ola bilər və bu fərq uşaqların təhsil hüququna, məktəbdəki mövqeyinə və kollektivdə qəbul olunmasına mənfi təsir göstərməməlidir. Buna görə də geyim qaydalarının icrası zamanı valideynlərlə əməkdaşlıq, maarifləndirmə və qarşılıqlı anlaşma əsas götürülməlidir. Heç bir şagird geyiminə görə alçaldılmamalı və ya ayrı-seçkiliyə məruz qalmamalıdır. Məqsəd cəzalandırmaq deyil, müəyyən edilmiş tələblərə şüurlu münasibət formalaşdırmaqdır.
Valideynlərin də bu məsələyə məsuliyyətli yanaşması vacibdir. Ailə uşağa səliqəli görünüşün, ictimai qaydalara hörmətin və məsuliyyətli davranışın əhəmiyyətini izah etməli, məktəblə əməkdaşlıq şəraitində onun tərbiyəsinə töhfə verməlidir. Məktəb və ailə arasında qarşılıqlı anlaşma olduqda, geyim qaydalarının mahiyyətini uşaqlara çatdırmaq və onların bu tələblərə münasibətini düzgün formalaşdırmaq daha asan olur. Belə yanaşma uşaqlarda yalnız geyim intizamını deyil, ümumilikdə məsuliyyət, özünə hörmət və kollektivə münasibət mədəniyyətini də inkişaf etdirir.
Məsələnin dövlətçilik və vətəndaşlıq tərbiyəsi baxımından da əhəmiyyəti vardır. Dövlət təhsil siyasətinin əsas məqsədlərindən biri qanunlara hörmət edən, məsuliyyətli, intizamlı, milli-mənəvi dəyərləri qoruyan və cəmiyyət qarşısında vəzifələrini dərk edən vətəndaşların yetişdirilməsidir. Məktəbdə ümumi qaydalara riayət etmək, başqalarının hüquqlarına hörmət göstərmək və kollektiv məsuliyyəti dərk etmək bu tərbiyənin tərkib hissəsidir. Lakin qaydalara hörmət birtərəfli tələb olmamalıdır: qaydaları müəyyən edən və tətbiq edən tərəflər də qanunçuluq, ədalətlilik və bərabər münasibət prinsiplərinə əməl etməlidirlər.
Nəticə etibarilə, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim qaydaları sadəlik, səliqə, vahid görünüş, intizam və sosial bərabərlik prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Bu tələblərin məqsədi fərdi xüsusiyyətləri aradan qaldırmaq deyil, təhsil prosesinə uyğun, sağlam və nizamlı məktəb mühiti yaratmaqdır. Geyim qaydaları qanunvericiliyə uyğun və hamıya bərabər tətbiq edildikdə, məktəbdə qarşılıqlı hörmətin və məsuliyyət mədəniyyətinin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Məktəbdə sadə və səliqəli geyim, ilk növbədə, vahid təhsil mühitinə və ümumi qaydalara hörmətin ifadəsidir. Məktəbin həqiqi dəyəri isə yalnız zahiri görünüşlə deyil, verilən təhsilin keyfiyyəti, formalaşdırılan davranış mədəniyyəti, şagirdlərin biliyi və gələcəkdə cəmiyyətə layiqli vətəndaş kimi qazandırılması ilə ölçülür. Buna görə də geyim qaydaları təhsilin əsas məqsədinə xidmət etməli, intizamı və bərabərliyi gücləndirməli, məktəbin tərbiyəvi missiyasını tamamlamalıdır.
Kamran Quliyev,
YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
