Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi məqsədyönlü enerji siyasəti ölkənin regional və beynəlxalq enerji sistemindəki mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmləndirib. Xəzər hövzəsinin zəngin enerji ehtiyatlarına malik olan Azərbaycan yalnız enerji resurslarının ixracatçısı kimi deyil, həm də enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına töhfə verən, müxtəlif ölkələri bir-birinə bağlayan mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu gün Azərbaycanın enerji layihələri Avropanın və region ölkələrinin təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsində mühüm rol oynayır. Avropa İttifaqı da Azərbaycanı enerji təchizatının şaxələndirilməsi baxımından mühüm tərəfdaş kimi qiymətləndirir.
Azərbaycanın enerji sektorunda qazandığı mövqenin formalaşmasında uzunmüddətli və strateji layihələrin xüsusi əhəmiyyəti vardır. Xəzər dənizindəki yataqlardan hasil olunan təbii qazın beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün yaradılan infrastruktur Azərbaycanın enerji siyasətinin mühüm istiqamətinə çevrilib. Bu baxımdan Cənub Qaz Dəhlizi xüsusi qeyd edilməlidir. Təxminən 3500 kilometr uzunluğunda olan bu sistem Azərbaycan qazını Xəzər dənizindən Avropa bazarlarına çatdırır və Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP kimi əsas infrastrukturları birləşdirir. Cənub Qaz Dəhlizi 2020-ci ilin dekabrında fəaliyyətə başlayıb.
Bu layihənin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycan qazının ixracı ilə məhdudlaşmır. Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təchizatının müxtəlif mənbələr hesabına şaxələndirilməsinə xidmət edən mühüm infrastrukturlardan biridir. Avropa Komissiyasının məlumatına görə, Azərbaycandan Avropa İttifaqına Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə qaz tədarükü 2021-2024-cü illərdə 40 faizdən çox artıb. 2025-ci ildə SOCAR 14 ölkəyə qaz tədarük edib və 2026-cı ilin yanvarından Azərbaycan qazının Almaniya və Avstriyaya ixracına başlanılıb.
Azərbaycanın enerji sahəsində tərəfdaşlıq coğrafiyasının genişlənməsi ölkənin beynəlxalq enerji bazarlarında etibarlı mövqeyini göstərən amillərdən biridir. Azərbaycan qazının Türkiyə, Gürcüstan, Bolqarıstan, Yunanıstan, İtaliya, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya, Slovakiya, Sloveniya və digər ölkələrə çatdırılması müxtəlif dövlətlərin enerji sistemlərinin Azərbaycanla daha sıx əlaqələnməsinə imkan yaradıb. Bu proses Azərbaycanın enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması ilə yanaşı, ölkənin tranzit və enerji infrastrukturu baxımından strateji əhəmiyyətini də artırır.
Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında enerji əməkdaşlığının mühüm hüquqi-siyasi əsaslarından biri 18 iyul 2022-ci ildə imzalanmış enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumudur. Sənəd çərçivəsində Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına tədarükünün artırılması, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, metan emissiyalarının azaldılması və regional enerji bağlantılarının gücləndirilməsi kimi istiqamətlər müəyyənləşdirilib.
Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Əgər əvvəlki dövrlərdə ölkənin enerji potensialı əsasən neft və qaz ehtiyatlarının işlənməsi və ixracı ilə əlaqələndirilirdisə, hazırda gündəlikdə daha geniş enerji gündəliyi dayanır. Azərbaycan ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, yaşıl enerji istehsalını, elektrik enerjisinin ixracını və regional enerji bağlantılarının yaradılmasını da prioritet istiqamətlərdən birinə çevirir.
Xüsusilə Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialından istifadə perspektivləri Azərbaycanın gələcək enerji strategiyasında mühüm yer tutur. Avropa Komissiyası 2026-cı ilin iyulunda Azərbaycanla enerji əməkdaşlığının növbəti mərhələsində bərpaolunan enerji, elektrik bağlantıları və regional enerji şəbəkələrinin inkişafı üçün geniş imkanların olduğunu bildirib. Eyni zamanda Azərbaycan tərəfindən yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması təşəbbüsü də Avropa ilə enerji əməkdaşlığının yeni istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilir.
Yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi rolunu gələcəkdə daha da şaxələndirə bilər. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı ölkəyə həm daxili enerji tələbatının qarşılanmasında əlavə imkanlar yaradacaq, həm də elektrik enerjisinin regional və Avropa bazarlarına çıxarılması üçün yeni perspektivlər açacaq. Bu baxımdan enerji siyasətində neft və qazla yanaşı, külək və günəş enerjisi, elektrik ötürücü xətləri və yaşıl enerji dəhlizləri mühüm yer tutur.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də enerji tərəfdaşlığının genişlənməsinə əlverişli şərait yaradır. Xəzər dənizi ilə Avropa arasında yerləşən ölkə Şərqlə Qərb arasında mühüm bağlantı məkanıdır. Enerji resurslarının nəqli üçün formalaşdırılmış infrastruktur Azərbaycanın nəqliyyat və logistika imkanları ilə birlikdə ölkənin regional əhəmiyyətini artırır. Avropa İttifaqı da Cənubi Qafqazın Avropa, Xəzər hövzəsi və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən mühüm coğrafi məkan olduğunu və Azərbaycanın burada mühüm rol oynadığını vurğulayır.
Azərbaycanın enerji siyasətinin digər mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, ölkə yalnız öz enerji ehtiyatlarını ixrac etməklə kifayətlənmir, eyni zamanda enerji infrastrukturlarına investisiya qoyur və tərəfdaş dövlətlərlə uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmləri yaradır. Bu yanaşma enerji münasibətlərinin yalnız kommersiya xarakteri daşımamasına, qarşılıqlı maraqlar üzərində qurulan davamlı tərəfdaşlığa çevrilməsinə şərait yaradır.
Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsinin son illərdə daha da aktuallaşması Azərbaycanın rolunu da ön plana çıxarıb. Avropa Komissiyasının məlumatına əsasən, 2025-ci ildə Azərbaycan Avropa İttifaqının ümumi qaz idxalının təxminən 4 faizini təmin edib. Eyni zamanda Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına çatdırılmasında Cənub Qaz Dəhlizi mühüm rol oynamaqda davam edir.
Azərbaycanın enerji sahəsindəki mövqeyinin güclənməsi ölkənin iqtisadi imkanlarına da təsir göstərir. Enerji ixracından əldə olunan gəlirlər iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə və qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsinə yönəldilə bilir. Bununla yanaşı, enerji sektorunda formalaşan beynəlxalq əməkdaşlıq Azərbaycanın müxtəlif dövlətlərlə iqtisadi əlaqələrinin dərinləşməsinə də imkan yaradır.
Bu gün Azərbaycan üçün əsas məsələlərdən biri mövcud enerji potensialından uzunmüddətli və səmərəli istifadə etməklə yanaşı, enerji keçidinin yaratdığı yeni imkanları düzgün qiymətləndirməkdir. Dünya enerji bazarında bərpaolunan mənbələrə, enerji səmərəliliyinə və aşağıkarbonlu texnologiyalara marağın artması ölkələrin enerji strategiyalarına da yeni yanaşmalar gətirir. Azərbaycan da bu prosesdən kənarda qalmayaraq ənənəvi enerji imkanlarını yeni enerji istiqamətləri ilə tamamlayır.
2026-cı ildə Avropa Komissiyasının rəhbərliyi tərəfindən Azərbaycanın Avropa üçün etibarlı enerji tərəfdaşı olduğu, Cənub Qaz Dəhlizinin Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verdiyi və gələcəkdə bərpaolunan enerji, elektrik bağlantıları və regional enerji şəbəkələri üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarının mövcud olduğu vurğulanıb. Bu yanaşma Azərbaycanın enerji siyasətində qaz ixracından daha geniş enerji tərəfdaşlığı modelinə keçidin aktuallığını göstərir.
Azərbaycanın enerji sahəsində əldə etdiyi mövqenin arxasında uzun illər ərzində həyata keçirilən ardıcıl siyasət, beynəlxalq tərəfdaşlarla qurulan əməkdaşlıq və iri infrastruktur layihələri dayanır. Ölkənin enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxarılması ilə yanaşı, yeni nəqli marşrutlarının yaradılması, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və yaşıl enerji potensialının inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq enerji sistemində rolunu genişləndirir.
Bu proses Azərbaycanın qarşısında yeni imkanlar açır. Enerji resurslarına malik olmaq mühüm üstünlükdür, lakin həmin resursları beynəlxalq bazarlara çıxaran infrastrukturun yaradılması, etibarlı tərəfdaşlıq münasibətlərinin formalaşdırılması və dəyişən enerji tələblərinə uyğunlaşmaq da eyni dərəcədə vacibdir. Azərbaycanın son illərdəki təcrübəsi göstərir ki, enerji siyasəti ölkənin iqtisadi inkişafı ilə yanaşı, regional əməkdaşlıq və beynəlxalq bağlantıların möhkəmlənməsində də mühüm vasitəyə çevrilə bilər.
Hazırda Azərbaycan enerji sahəsində həm ənənəvi, həm də yeni nəsil enerji layihələrində iştirak edən ölkə kimi çıxış edir. Təbii qazın Avropa bazarlarına çatdırılması, Cənub Qaz Dəhlizinin imkanlarının genişləndirilməsi, regional elektrik bağlantılarının inkişafı və Xəzərin bərpaolunan enerji potensialından istifadə istiqamətində görülən işlər Azərbaycanın enerji siyasətinin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir. Bu yanaşma ölkənin beynəlxalq enerji əməkdaşlığında mövqeyinin qorunmasına və yeni tərəfdaşlıq imkanlarının yaranmasına zəmin yaradır.
Zümrüd Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
