Hər bir xalqın tarixində onun gələcək nəsillərinin yaddaşında xüsusi yer tutan hadisələr olur. Bu hadisələrin bəziləri dövlətin taleyinə, bəziləri xalqın milli ruhuna, bəziləri isə cəmiyyətin gələcək baxışlarına təsir göstərir. Azərbaycan üçün 27 Sentyabr belə tarixlərdən biridir. Anım Günü kimi qeyd olunan bu tarix Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində həyatını itirmiş insanların xatirəsinin yaşadılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Respublikasında Anım Gününün təsis edilməsi ilə bağlı sərəncam 2 dekabr 2020-ci ildə imzalanıb. Sərəncamda Vətən müharibəsində Azərbaycan əsgər və zabitlərinin göstərdiyi qəhrəmanlıq, arxa cəbhədə çalışan insanların fəaliyyəti və xalqın həmrəyliyi qeyd olunur. Sentyabrın 27-si isə hər il şəhidlərin xatirəsinə ehtiram günü kimi müəyyənləşdirilib.
Bu tarix Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında iki fərqli hissi birləşdirir. Bir tərəfdə Vətən uğrunda həyatını itirən insanların itkisi ilə bağlı dərin kədər, digər tərəfdə onların göstərdiyi fədakarlığa ehtiram dayanır. Şəhidlərin ailələri üçün isə bu tarix illər boyunca davam edən şəxsi xatirələrin yenidən canlandığı bir gündür.
Şəhidlik anlayışını yalnız müharibə dövrünün hadisələri ilə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərində ölkənin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyi uğrunda həyatını itirən insanların xatirəsi xalq tərəfindən qorunub. Qarabağ müharibələri də bu tarixi yaddaşın ən ağır səhifələrindən birini təşkil edir.
Birinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətinə böyük itkilər yaşatdı. Minlərlə insan həlak oldu, itkin düşdü, yaralandı və öz doğma yurdlarından didərgin düşdü. Uzun illər ərzində məcburi köçkün həyatı yaşayan ailələr öz evlərinə qayıtmaq arzusu ilə yaşadılar. Bu arzunun həyata keçməsi Azərbaycan tarixinin sonrakı mərhələsində əsas ictimai məsələlərdən birinə çevrildi.
2020-ci ilin sentyabrında baş verən hadisələr isə prosesin gedişinə ciddi təsir göstərdi. Sentyabrın 27-də hərbi əməliyyatların başlamasından sonra 44 gün davam edən Vətən müharibəsi baş verdi. Azərbaycan Prezidentinin 2021-ci il Anım Günü müraciətində qeyd edildiyi kimi, həmin müharibə nəticəsində Azərbaycan qələbə əldə etdi.
Müharibə dövründə Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları müxtəlif istiqamətlərdə döyüş tapşırıqları yerinə yetirdilər. Dağlıq və mürəkkəb relyef şəraitində aparılan əməliyyatlar böyük hazırlıq və dözümlülük tələb edirdi. Döyüşlərdə iştirak edən əsgər və zabitlərin fəaliyyəti müharibənin nəticəsinə təsir göstərən əsas amillərdən biri oldu.
Lakin hər bir hərbi qələbənin arxasında insan həyatı dayanır. Döyüşlərdə həlak olan hərbçilərin ailələri üçün müharibə yalnız tarix kitablarında yazılan hadisə deyil. Onlar üçün həmin günlər övlad, həyat yoldaşı, ata, qardaş və ya dost itkisi ilə yadda qalıb. Buna görə Anım Günündə verilən əsas mesajlardan biri də şəhid ailələrinin xatirəsinə və yaşadığı ağrıya hörmət göstərilməsidir.
Prezident İlham Əliyevin 27 sentyabr 2021-ci il tarixli Anım Günü müraciətində Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidlərinin xatirəsi qarşısında ehtiram ifadə olunub. Həmin müraciətdə dövlət başçısı şəhidlərin yaxınlarına müraciət edərək onların fədakarlığının Azərbaycan torpaqlarının azadlığı ilə nəticələndiyini vurğulayıb.
Şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması dövlət və cəmiyyət üçün uzunmüddətli məsuliyyətdir. Bu məsuliyyət yalnız müəyyən günlərdə keçirilən tədbirlərlə məhdudlaşmamalıdır. Şəhidlərin həyat hekayələrinin araşdırılması, onların fotoşəkillərinin, şəxsi əşyalarının və xatirələrinin qorunması, doğulduqları yerlərdə xatirə lövhələrinin yaradılması milli yaddaşın formalaşdırılmasına xidmət edir.
Müasir dövrdə bu istiqamətdə müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Memorial komplekslərin yaradılması, muzeylərin fəaliyyəti və şəhidlərin həyatından bəhs edən materialların hazırlanması tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm vasitələrdir. 2021-ci ildə Bakıda Vətən Müharibəsi Memorial Kompleksinin və Zəfər Muzeyinin təməli qoyulması da bu istiqamətdə atılan addımlardan biri olub.
Anım Günündə keçirilən tədbirlər sırasında bir dəqiqəlik sükut xüsusi məna daşıyır. Sükut sözlə ifadə olunmayan ehtiramın rəmzidir. İnsanlar həmin anda öz gündəlik qayğılarından uzaqlaşaraq həyatını itirmiş insanların xatirəsinə diqqət yönəldirlər. Bu ənənənin cəmiyyət miqyasında həyata keçirilməsi ümumi yaddaş hissini gücləndirir.
Şəhidlərin xatirəsinə münasibət həm də onların ailələrinə münasibətdə özünü göstərir. Şəhid ailələrinin sosial müdafiəsi, mənzil təminatı və digər istiqamətlər üzrə dövlət proqramları həyata keçirilir. Prezidentin çıxışlarında şəhid ailələrinin sosial məsələlərinə diqqət dəfələrlə vurğulanıb. Bu, şəhid ailələrinin cəmiyyətin xüsusi ehtiram göstərdiyi sosial qruplardan biri olduğunu göstərir.
Anım Gününün digər mühüm tərəfi gənc nəslin tarixi biliklərinin formalaşdırılmasıdır. Tarixin düzgün öyrənilməsi yalnız keçmişdə baş verən hadisələri bilmək demək deyil. Gənc insanlar müharibənin səbəblərini, nəticələrini, insan itkilərini və sonrakı bərpa proseslərini öyrənməklə sülhün və sabitliyin dəyərini də daha yaxşı anlaya bilərlər.
Şəhidlərin həyat yolu bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onların arasında müxtəlif yaşlarda, müxtəlif peşələrdən olan insanlar olub. Onları birləşdirən ümumi cəhət Vətənin müdafiəsi zamanı üzərlərinə düşən vəzifəni yerinə yetirmələri idi. Buna görə onların hər birinin şəxsi həyat hekayəsi ayrıca araşdırılmağa və qorunmağa layiqdir.
Azərbaycan cəmiyyətində şəhidlərin adlarının əbədiləşdirilməsi müxtəlif formalarda həyata keçirilir. Yaşayış məntəqələrində küçələrə və təhsil müəssisələrinə şəhidlərin adlarının verilməsi, xatirə guşələrinin yaradılması, onların ailələri ilə görüşlərin keçirilməsi və müxtəlif sosial layihələrin təşkili bu yaddaşın qorunmasına xidmət edir.
Anım Gününün mahiyyətini yalnız 2020-ci il hadisələri ilə bağlamaq da doğru olmaz. Bu gün Birinci Qarabağ müharibəsində həyatını itirən şəhidlərin xatirəsini də əhatə edir. Prezident İlham Əliyevin Anım Günü müraciətində hər iki Qarabağ müharibəsinin şəhidlərinə ehtiram ifadə edilməsi bunu aydın göstərir.
Beləliklə, 27 Sentyabr Azərbaycan tarixində müxtəlif dövrlərdə Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsini bir araya gətirən tarixdir. Birinci Qarabağ müharibəsinin şəhidlərindən İkinci Qarabağ müharibəsində həyatını itirən hərbçilərə qədər bütün şəhidlərin xatirəsi bu günün mənəvi məzmununun əsasını təşkil edir.
2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr meydana çıxdı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə şəhərlərin və kəndlərin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması, əhalinin doğma yurdlarına qayıtması genişmiqyaslı prosesə çevrildi. Prezident İlham Əliyevin müxtəlif çıxışlarında azad edilmiş ərazilərin bərpası və insanların öz torpaqlarına qayıdışı əsas istiqamətlərdən biri kimi təqdim olunub.
Bu proses şəhidlərin xatirəsinin gələcəklə əlaqəsini də ortaya qoyur. Şəhidlərin həyatını itirdiyi torpaqlarda yeni məktəblərin, yolların, yaşayış məhəllələrinin, xəstəxanaların və digər obyektlərin yaradılması həmin ərazilərin yenidən həyata qovuşmasını ifadə edir. Dağıntıların yerində yeni həyatın qurulması müharibədən sonrakı dövrün əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Anım Günü eyni zamanda Azərbaycan xalqının birlik anlayışını da ön plana çıxarır. 2020-ci ildə müharibə dövründə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin həmrəylik nümayiş etdirməsi dövlət tərəfindən də qeyd olunub. Rəsmi sənəddə Azərbaycan xalqının birlik və həmrəylik nümayiş etdirməsi xüsusi vurğulanır.
Bu həmrəylik şəhid ailələrinə münasibətdə də özünü göstərir. Müxtəlif ictimai təşkilatlar, könüllülər, yerli icmalar və ayrı-ayrı vətəndaşlar şəhid ailələrinə baş çəkir, onların problemləri ilə maraqlanır və xatirə tədbirlərində iştirak edirlər. Belə təşəbbüslər cəmiyyətin kollektiv yaddaşının möhkəmlənməsinə kömək edir.
Şəhidlərin xatirəsi qarşısında ehtiram yalnız sözlə ifadə olunan hiss deyil. Bu ehtiramın real davranışlarda, tarixi faktlara münasibətdə, şəhid ailələrinə diqqətdə və gələcək nəsillərin maarifləndirilməsində öz əksini tapması vacibdir. Tarixi yaddaşın qorunması üçün həm dövlət qurumlarının, həm təhsil müəssisələrinin, həm də ictimaiyyətin üzərinə məsuliyyət düşür.
Anım Gününün hər il qeyd olunması Azərbaycan xalqının öz tarixini unutmadığını göstərən ənənələrdən biridir. Bu gün keçirilən tədbirlərdə şəhidlərin adları çəkilir, onların ailələri ziyarət olunur, abidələrə və məzarlarına gül qoyulur. Bütün bunlar cəmiyyətin şəhidlərin xatirəsinə münasibətinin müxtəlif ifadələridir.
Prezident İlham Əliyevin Anım Günü ilə bağlı çıxışında qəhrəman əsgər və zabitlərin şücaətinin dastana çevrildiyi qeyd olunur. Bu ifadə şəhidlərin və Vətən müharibəsi iştirakçılarının cəmiyyətin yaddaşındakı yerinə diqqət çəkir.
Lakin tarix yalnız qəhrəmanlıq ifadələrindən ibarət deyil. Tarixin digər tərəfi insan itkisidir. Buna görə Anım Gününün mənasını tam başa düşmək üçün həm qələbənin, həm də müharibənin ağır nəticələrinin birlikdə dərk edilməsi lazımdır. Hər bir şəhidin arxasında yarımçıq qalmış həyat, ailə xatirələri və doğmalarının illərlə daşıdığı nisgil dayanır.
Məhz buna görə Anım Günü həm də insan həyatının qiymətini xatırladan gündür. Şəhidlərin xatirəsini yad etmək müharibənin ağır nəticələrini unutmağa imkan vermir. Bu yaddaş cəmiyyət üçün mühüm mənəvi dərsdir: sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin qorunması hər bir dövlət və xalq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın müasir tarixində 27 Sentyabr artıq xüsusi yer tutur. Bu tarix hər il şəhidlərin xatirəsini bir daha ön plana çıxarır, onların ailələrinin cəmiyyət üçün əhəmiyyətini xatırladır və Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların adlarının unudulmamasına xidmət edir.
Şəhidlərimizin həyat yolu Azərbaycan tarixinin ayrılmaz hissəsidir. Onların xatirəsi yalnız bu günün deyil, gələcək nəsillərin də yaddaşında qorunmalıdır. Bunun ən mühüm yollarından biri tarixi faktların düzgün öyrənilməsi və onların gələcək nəsillərə çatdırılmasıdır.
27 Sentyabrda bütün Azərbaycan şəhidlərin xatirəsini yad edir. Bu günün əsas mənası ehtiram, yaddaş və məsuliyyətdir. Bir xalq öz şəhidlərini unutmadıqca öz tarixinin mühüm səhifələrini də qoruyur. Şəhidlərin adlarının yaşadılması, ailələrinə göstərilən ehtiram və onların həyat yolunun gələcək nəsillərə çatdırılması Anım Gününün əsas mənəvi mahiyyətini təşkil edir.
Bu baxımdan 27 Sentyabr yalnız keçmişi xatırlamaq üçün deyil, tarixdən nəticə çıxarmaq, insan həyatının qiymətini dərk etmək və milli yaddaşı qorumaq üçün əlamətdar gündür. Azərbaycan xalqının yaddaşında şəhidlərin adı həmişə xüsusi ehtiramla çəkiləcək, onların Vətən qarşısındakı xidmətləri gələcək nəsillərə çatdırılacaq.
Turanə Əmiraslanova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
