Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, həmin tarixlər yalnız təqvimdə müəyyən edilən gün kimi deyil, milli yaddaşın, dövlətçilik düşüncəsinin və Vətən sevgisinin mühüm rəmzi kimi yaşayır. Sentyabrın 27-də qeyd olunan Anım Günü də belə əlamətdar tarixlərdəndir. Bu gün Azərbaycan xalqı Vətənin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda həyatını itirmiş şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir, onların ailələrinə və doğmalarına dərin hörmətini ifadə edir.
Anım Gününün təsis edilməsi 2020-ci ilin dekabrında Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə rəsmiləşdirilib. Sərəncamda Vətən müharibəsində qəhrəmanlıq göstərmiş hərbçilərin, arxa cəbhədə çalışan insanların və bütövlükdə Azərbaycan xalqının göstərdiyi birlik və həmrəylik xüsusi qeyd olunur. Sentyabrın 27-nin seçilməsi təsadüfi deyil. Məhz 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan hərbi əməliyyatlar Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu.
Anım Günü ilk növbədə şəhidlərin xatirəsinə ehtiram günüdür. Bu tarix insanları bir araya gətirən ümumi milli yaddaşın ifadəsidir. Şəhidlik anlayışı Azərbaycan cəmiyyətində həmişə yüksək mənəvi dəyərlərdən biri kimi qəbul olunub. Müxtəlif dövrlərdə Vətənin müdafiəsi uğrunda canından keçən insanların adı xalqın yaddaşında qorunub. Qarabağ münaqişəsi dövründə həlak olan hərbçilər və mülki şəxslər də bu tarixi yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevriliblər.
Azərbaycan xalqı uzun illər Qarabağ münaqişəsinin yaratdığı ağır nəticələrlə yaşadı. İşğal nəticəsində yüz minlərlə insan doğma yaşayış yerlərindən didərgin düşdü, ailələr öz doğma yurdlarına qayıtmaq həsrəti ilə yaşadı. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı həyatını itirən insanların taleyi bütöv nəsillərin yaddaşında dərin iz buraxdı. Bu səbəbdən 2020-ci ildə baş verən hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində yalnız hərbi proses kimi deyil, uzun illər davam edən gözləntilərin və arzuların fonunda qəbul edildi.
2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin təmas xətti boyunca hərbi təxribatından sonra Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatına başladı. 44 gün davam edən Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsinə nəzarəti bərpa etdi və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması barədə razılaşma əldə olundu. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il Anım Günü müraciətində də həmin müharibənin 44 gün davam etdiyi və Azərbaycan üçün qələbə ilə nəticələndiyi qeyd edilmişdi.
Bu müharibənin ən ağır tərəfi isə verilən itkilər oldu. Hər bir şəhidin arxasında bir ailə, bir ata-ana, övlad, həyat yoldaşı, qardaş və bacı dayanırdı. Buna görə şəhidlərin xatirəsini yad etmək yalnız onların adlarını xatırlamaq deyil, həm də ailələrinin yaşadığı ağrını anlamaq və onlara ehtiram göstərmək deməkdir.
Prezident İlham Əliyevin Anım Günü ilə bağlı çıxışında Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidlərinin xatirəsinə xüsusi ehtiram ifadə olunub. Dövlət başçısı həmin çıxışında şəhidlərin yaxınlarına müraciət edərək onların fədakarlığının nəticəsiz qalmadığını vurğulayıb və Azərbaycan əsgər və zabitlərinin qəhrəmanlığını yüksək qiymətləndirib.
Şəhidlərin qəhrəmanlığından danışarkən yalnız döyüş meydanında göstərilən cəsarəti deyil, insanın Vətən qarşısında daşıdığı məsuliyyəti də nəzərə almaq lazımdır. Hərbi xidmət böyük intizam, hazırlıq, dözümlülük və risk tələb edir. 2020-ci ildə Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi hərbi əməliyyatlarda müxtəlif qoşun növlərinin, zabitlərin, gizirlərin və əsgərlərin fəaliyyəti mühüm rol oynadı. Döyüşlər zamanı həyatını itirən hərbçilərin xatirəsi bu gün də müxtəlif memorial tədbirlər, abidələr və dövlət mərasimləri vasitəsilə yaşadılır.
Anım Gününün mühüm cəhətlərindən biri də onun yalnız keçmişə baxmaqla məhdudlaşmamasıdır. Bu tarix gələcək nəsillərin tarixi hadisələri öyrənməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Tarixi yaddaşın qorunması cəmiyyətin öz keçmişinə münasibətinin göstəricilərindən biridir. Şəhidlərin həyat yolu, onların xidmətləri, ailələrinin keçdiyi çətinliklər və müharibənin nəticələri gənc nəslə çatdırılmalıdır.
Bu baxımdan təhsil müəssisələrində keçirilən görüşlər, şəhid ailələri ilə təşkil olunan tədbirlər, memorial komplekslərə səfərlər və sənədli materialların hazırlanması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Gənclərin müharibə tarixini yalnız emosional deyil, həm də tarixi faktlar əsasında öyrənməsi vacibdir. Çünki tarix yalnız keçmiş hadisələrin ardıcıllığı deyil, gələcək üçün nəticələr çıxarmaq imkanıdır.
Anım Günündə ölkənin müxtəlif bölgələrində şəhidlərin məzarları ziyarət olunur, onların ruhuna dualar oxunur, ailələrinə baş çəkilir. Bakı şəhərində və digər yaşayış məntəqələrində keçirilən tədbirlərdə şəhidlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir. 2021-ci ildə Anım Günü ilə bağlı Bakıda keçirilən yürüşdə Vətən müharibəsində həlak olmuş hərbçilər, qətlə yetirilmiş mülki şəxslər və itkin düşmüş soydaşların xatirəsi anılıb, günorta saat 12:00-da ölkə üzrə bir dəqiqəlik sükut elan olunub.
Bu mərasimlər bir daha göstərir ki, şəhidlərin xatirəsi yalnız onların ailələrinin deyil, bütün cəmiyyətin mənəvi məsuliyyətidir. Şəhidlik fərdi ailə faciəsi olmaqla yanaşı, Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrindən biridir. Hər bir şəhidin adı, doğulduğu yer, xidmət etdiyi hərbi hissə və döyüş yolu xalqın tarixi yaddaşında qorunmalıdır.
Prezidentin müxtəlif çıxışlarında da şəhidlərin qəhrəmanlığının azad edilmiş ərazilərin gələcək inkişafı ilə əlaqəsi vurğulanıb. Füzuli rayonunda 2022-ci ildə çıxışı zamanı İlham Əliyev şəhidlərin Vətən və torpaq uğrunda canlarını fəda etdiyini, onların fədakarlığının azad edilmiş ərazilərdə bərpa-quruculuq işlərinin aparılması ilə əlaqəsini qeyd edib.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa prosesləri həmin tarixi hadisələrin sonrakı mərhələsini təşkil edir. Müharibədən sonra dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, yolların və digər infrastrukturların yaradılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması yeni dövrün əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur.
Şəhidlərin xatirəsinə ehtiram göstərməyin başqa bir forması onların ailələrinə diqqət və qayğıdır. Şəhid ailələrinin sosial müdafiəsi, onların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması və müxtəlif sosial proqramlarla əhatə olunması dövlət siyasətinin istiqamətlərindən biri kimi həyata keçirilir. Bu yanaşma şəhidlərin ailələrinin cəmiyyət üçün xüsusi mənəvi dəyər daşıdığını göstərir.
Anım Gününün mahiyyətində həm kədər, həm qürur, həm də yaddaş anlayışları birləşir. Bu gün bir tərəfdən itirdiyimiz insanların xatirəsi qarşısında susmağı və düşünməyi tələb edir, digər tərəfdən onların həyatını və xidmətlərini gələcək nəsillərə çatdırmağın vacibliyini xatırladır. Şəhidlərin adlarını yaşatmaq, onların keçdiyi yolu öyrənmək və ailələrinə ehtiram göstərmək milli həmrəyliyin mühüm ifadələrindən biridir.
Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərində Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsi xalq tərəfindən qorunub. Anım Günü bu yaddaşın müasir dövrdə rəsmi və ümummilli ifadələrindən biridir. Bu günün təsis olunması ilə sentyabrın 27-si hər il şəhidlərin xatirəsinə həsr olunan xüsusi tarix kimi təqvimdə öz yerini tutub.
Prezident İlham Əliyevin Anım Günü ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlərdə əsas diqqətlərdən biri şəhidlərin qəhrəmanlığının unudulmamasıdır. Dövlət başçısı həmin çıxışında qəhrəman əsgər və zabitlərin şücaətinin artıq dastana çevrildiyini bildirib. Bu fikir şəhidlərin və qazilərin tarixdəki yerinə verilən siyasi və ictimai qiymətin ifadəsidir.
Ancaq hər bir şəhidin arxasında real insan taleyi dayanır. Ona görə də Anım Gününün ən mühüm mənası statistik göstəricilərdən və rəsmi mərasimlərdən daha genişdir. Bu gün insan həyatının qiymətini, ailə bağlarının gücünü, Vətən anlayışının mənəvi yükünü və tarixi yaddaşın əhəmiyyətini xatırladır.
Şəhidlərin xatirəsinin qorunması həm də gələcək nəsillərin sülh və təhlükəsizlik anlayışını daha dərindən dərk etməsinə xidmət edə bilər. Müharibənin gətirdiyi itkiləri bilmək sülhün dəyərini anlamaq üçün mühüm amildir. Bu baxımdan Anım Günü yalnız keçmişi yad etmək deyil, gələcəkdə belə faciələrin təkrarlanmaması üçün yaddaşın qorunmasına xidmət edən bir tarix kimi də nəzərdən keçirilə bilər.
Azərbaycan xalqı hər il sentyabrın 27-də şəhidlərin xatirəsi qarşısında baş əyir. Bu gün məzarlıqlarda, memoriallarda, ailələrdə və ictimai tədbirlərdə eyni duyğu ilə qeyd olunur. Şəhidlərin adı müxtəlif şəhər və kəndlərdə küçələrə, məktəblərə və xatirə lövhələrinə verilir, onların həyat yolu haqqında kitablar və sənədli filmlər hazırlanır.
Tarix dəyişir, nəsillər yenilənir, şəhərlər və kəndlər yenidən qurulur. Lakin şəhidlərin xatirəsi xalqın yaddaşında qalır. Anım Gününün əsas mənası da məhz budur: Vətən uğrunda həyatını itirən insanların adlarını yaşatmaq, onların ailələrinə ehtiram göstərmək və həmin tarixi hadisələrin mahiyyətini gələcək nəsillərə çatdırmaq.
Bu baxımdan 27 Sentyabr Azərbaycan cəmiyyətinin həm yaddaş, həm də məsuliyyət günüdür. Bu tarix bizə xatırladır ki, dövlətin və xalqın tarixində mühüm dəyişikliklər böyük insan fədakarlıqları ilə bağlı ola bilər. Şəhidlərin xatirəsinə hörmət isə həmin fədakarlığın unudulmamasının ən mühüm göstəricilərindən biridir.
Anım Günü hər bir azərbaycanlını şəhidlərin qarşısında ehtiramla dayanmağa, onların ailələrinin ağrısını bölüşməyə və Vətən tarixinin bu ağır səhifələrini unutmamağa çağırır. Şəhidlərin adları xalqın yaddaşında yaşadıqca onların həyat yolu da gələcək nəsillər üçün mənəvi örnək olaraq qalacaq.
Nəbi Sadıqov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
