Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bu gün Azərbaycanın yalnız coğrafiməkanı deyil, həm də dövlətçilik iradəsinin, milli həmrəyliyinvə Böyük Qayıdışın simvoludur. Vaxtilə işğalın ağır nəticələriilə üz-üzə qalan bu ərazilər indi sürətli inkişafın, genişmiqyaslıquruculuğun və yeni həyatın ünvanına çevrilir. Azərbaycanınapardığı məqsədyönlü siyasət nəticəsində burada şəhərləryenidən qurulur, kəndlər dirçəldilir, müasir infrastrukturyaradılır, tarixi-mədəni irs bərpa olunur və uzun illər doğmatorpaqlarından ayrı düşmüş soydaşlarımızın qayıdışı təminedilir. Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusnümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri də məhzbu dəyişikliklərin beynəlxalq ictimaiyyətə birbaşa nümayişetdirilməsi baxımından mühüm hadisədir.
Müxtəlif ölkələri və beynəlxalq təşkilatları təmsil edəndiplomatların bölgəyə səfəri bir daha göstərdi ki, AzərbaycanQarabağda həyata keçirdiyi işləri bütün dünyaya açıq şəkildətəqdim etməkdən çəkinmir. Əksinə, ölkəmiz istəyir ki, xaricinümayəndələr bu ərazilərdə gedən prosesləri öz gözləri iləgörsünlər, işğalın ağır nəticələrini, Azərbaycan dövlətiningördüyü nəhəng işləri və Böyük Qayıdışın real mənzərəsiniyerində müşahidə etsinlər.Bu səfərə Ermənistanın müəyyənsiyasi dairələri tərəfindən göstərilən kəskin reaksiya isə xüsusidiqqət çəkir. Revanşist qüvvələrin diplomatik nümayəndələrinQarabağa səfərindən narahatlıq duyması əslində onların bölgədəyaranmış yeni reallıqları qəbul etməkdə çətinlik çəkdiklərinigöstərir. Çünki illər ərzində formalaşdırılmağa çalışılan saxtatəsəvvürlər bu gün Qarabağın real mənzərəsi ilə qarşı-qarşıyaqalır. Xarici diplomatların bölgəyə səfəri həmin təbliğatınyaratdığı görüntülərlə həqiqət arasındakı fərqin daha aydıngörünməsinə səbəb olur.
Həqiqət isə çox sadədir: Qarabağ Azərbaycanın ərazisidir vəburada aparılan quruculuq işləri Azərbaycan dövlətinin suverenhüquqlarının həyata keçirilməsidir. Azərbaycanın diplomatiknümayəndələri öz ölkələrinin ərazisində qəbul etməsi, onlaramüxtəlif bölgələrdə gedən prosesləri göstərməsi tamamilə təbiihaldır. Buna etiraz etmək isə, əslində, Azərbaycanınsuverenliyinə münasibətdə köhnə stereotiplərin hələ də mövcudolduğunu göstərir.Bu gün Qarabağda başqa bir tarix yazılır. Butarixin sətirlərini yeni salınan yollar, məktəblər, xəstəxanalar, yaşayış kompleksləri, bərpa olunan tarixi abidələr və doğmayurdlarına qayıdan insanlar yazır. İşğal dövrünün yaratdığıdağıntıların yerində yeni həyatın qurulması Azərbaycandövlətinin gücünün ən aydın ifadəsidir. Vaxtilə boşaldılmış vədağıdılmış yaşayış məntəqələri bu gün yenidən insan səsləri iləcanlanır.Erməni revanşist qüvvələrin narahatlığı da məhz bumənzərədən qaynaqlanır. Çünki Azərbaycan Qarabağda yalnızhərbi qələbənin nəticələrini möhkəmləndirmir, eyni zamandasülh dövrünün yeni reallığını yaradır. Hər bir yeni yaşayışməhəlləsi, hər bir yeni məktəb, hər bir bərpa olunan abidəişğalın yaratdığı faciənin aradan qaldırılmasına doğru atılmışaddımdır. Azərbaycan dağıdılmışı bərpa etməklə gələcəyə baxır.
Böyük Qayıdış proqramının həyata keçirilməsi isə bu prosesinən mühüm istiqamətlərindən biridir. Doğma torpaqlarındanillərlə ayrı düşmüş ailələrin geri qayıtması yalnız sosial layihədeyil, böyük tarixi hadisədir. İnsanların öz ata-baba yurdlarındayenidən məskunlaşması Azərbaycanın Qarabağda həyatakeçirdiyi siyasətin humanist mahiyyətini ortaya qoyur. Buqayıdış həm də işğalın yaratdığı məcburi köçkünlük səhifəsinintədricən bağlanması deməkdir.
Bu gün Qarabağa səfər edən xarici diplomatlar yalnız tikinti vəabadlıq işlərini görmürlər. Onlar Azərbaycanın dövlətçilikiradəsinin konkret nəticələrini müşahidə edirlər. Onlar görürlərki, Azərbaycan öz torpaqlarında dağıntıları bərpa edir, tarixi-mədəni irsə sahib çıxır, yeni iqtisadi imkanlar yaradır və bölgəniölkənin digər hissələri ilə müasir nəqliyyat infrastrukturuvasitəsilə birləşdirir.Bütün bunlar Ermənistanın revanşistdairələrinin uzun illər ərzində formalaşdırmağa çalışdığı siyasinarrativlə ziddiyyət təşkil edir. Ona görə də diplomatik səfərlərəqarşı etirazlar səsləndirilir, müxtəlif ittihamlar irəli sürülür, keçmişdə qalmış mövzular yenidən gündəmə gətirilir. Lakinsiyasi ritorika reallığı dəyişmək gücündə deyil. Qarabağdagedən quruculuq prosesini dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələndiplomatların öz gözləri ilə görməsi isə həqiqətin daha genişauditoriyaya çatdırılmasına xidmət edir.
Azərbaycanın mövqeyi dəyişməz və prinsipialdır. Ölkəmizregionda davamlı sülhün və sabitliyin tərəfdarıdır. Lakin sülhyalnız qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn fundamentalprinsipləri əsasında mümkün ola bilər. Dövlətlərin suverenliyinəvə ərazi bütövlüyünə hörmət edilməli, keçmişin separatçı vərevanşist ideyalarından imtina olunmalıdır. Region xalqlarınıngələcəyi yeni qarşıdurmalarda deyil, əməkdaşlıqda və qarşılıqlıfaydalı münasibətlərdədir.Ermənistanın qarşısında da seçimaydındır. Ya keçmişin revanşist çağırışları ilə yaşamaq, ya dayeni reallıqları qəbul edərək sülh və əməkdaşlıq yoluna qədəmqoymaq. Birinci yol regionu yenidən gərginlik təhlükəsi ilə üz-üzə qoya bilər. İkinci yol isə Cənubi Qafqazın uzunmüddətliinkişafı üçün yeni imkanlar aça bilər. Azərbaycan dəfələrlənümayiş etdirib ki, regionda sabitlik və iqtisadi əməkdaşlıqdanyanadır.Qarabağda həyata keçirilən quruculuq işləriAzərbaycanın yalnız bu günü deyil, gələcəyi düşündüyünügöstərir. Yeni şəhərlər müasir standartlar əsasında salınır, yaşayış məntəqələri planlaşdırılır, sosial obyektlər yaradılır. Qarabağın iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün mühümaddımlar atılır. Bütün bunlar bölgənin Azərbaycanın sosial-iqtisadi həyatına tam inteqrasiyasını sürətləndirir.Şuşanındirçəldilməsi bu prosesin xüsusi simvolik mahiyyət daşıyanistiqamətlərindəndir. Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olanŞuşa bu gün yenidən ölkəmizin mədəni həyatının mühümmərkəzlərindən birinə çevrilir. Burada keçirilən beynəlxalqtədbirlər, mədəni layihələr və bərpa işləri şəhərin tarixiəhəmiyyətini daha da ön plana çıxarır. Bu, həm dəAzərbaycanın öz milli-mədəni irsinə necə böyük dəyər verdiyinigöstərir.Xankəndidə, Ağdərədə və Kəlbəcərdə həyata keçirilənlayihələr də Qarabağın bütövlükdə yeni inkişaf mərhələsinəqədəm qoyduğunu göstərir. Hər bir ərazidə görülən işlər vahidstrategiyanın tərkib hissəsidir. Bu strategiyanın mərkəzindəinsan amili dayanır. Məqsəd Qarabağı yalnız bərpa etmək deyil, onu insanların rahat və təhlükəsiz yaşadığı, müasir iqtisadiimkanlara malik bir məkana çevirməkdir.Belə bir mənzərəqarşısında revanşist ritorikanın təsir gücü getdikcə azalır. Çünkiinsanlar və dövlətlər artıq sözlərə deyil, nəticələrə baxırlar. Azərbaycan nəticə göstərir. Qarabağda yeni həyat qurulur. İnsanlar geri qayıdır. Şəhərlər yenidən ayağa qalxır. Tarixiabidələr bərpa edilir. Regionun gələcəyi üçün böyük layihələrhəyata keçirilir.Bu baxımdan diplomatik korpusnümayəndələrinin səfəri yalnız bir səfər deyil, həm də həqiqətinbeynəlxalq aləmə təqdim olunmasının mühüm vasitəsidir. Xaricidiplomatların öz gözləri ilə gördüyü reallıq Azərbaycanhaqqında obyektiv təsəvvürlərin formalaşmasına xidmət edir. Revanşist qüvvələrin bundan narahat olması isə onların köhnəsiyasi yanaşmalarının reallıq qarşısında zəiflədiyini göstərir.
Azərbaycan xalqı Vətən müharibəsində tarixi Zəfər qazandı. BuZəfərdən sonra isə qarşıda daha böyük və uzunmüddətli birvəzifə dayandı – azad edilmiş torpaqları yenidən həyataqaytarmaq. Azərbaycan bu vəzifəni uğurla yerinə yetirir. Qarabağda görülən işlər göstərir ki, qələbənin ən böyük mənasıyalnız torpaqların azad edilməsində deyil, həmin torpaqlardayeni və firavan həyatın qurulmasındadır.Bu gün Qarabağdayüksələn hər bina, salınan hər yol, açılan hər məktəb, bərpaolunan hər tarixi abidə Azərbaycanın Zəfərinin davamıdır. Buquruculuq prosesi həm də gələcək nəsillərə verilən mühümmesajdır: milli iradə, dövlətçilik əzmi və birlik qarşısında heçbir işğal, heç bir separatçı iddia və heç bir revanşist düşüncəəbədi ola bilməz.Erməni revanşist qüvvələr isə yeni reallıqlabarışmalıdırlar. Tarixin səhifələrini geri çevirmək mümkündeyil. Regionda yeni mərhələ başlayıb və bu mərhələnin əsasınısülh, suverenlik, ərazi bütövlüyü, əməkdaşlıq və inkişaf təşkiletməlidir. Azərbaycan öz tərəfindən bu istiqamətdə mövqeyinikonkret əməlləri ilə göstərir.Qarabağın bugünkü mənzərəsigələcəyə açılan pəncərədir. Bu pəncərədən görünən mənzərədağıntı deyil, quruculuqdur; köç deyil, qayıdışdır; ümidsizlikdeyil, inkişafdır. Xarici diplomatların bölgəyə səfəri də buhəqiqətin daha geniş şəkildə görünməsinə imkan verir.Nə qədərki, Qarabağda yeni həyat qurulur, nə qədər ki, insanlar özdoğma yurdlarına qayıdır və Azərbaycan bu torpaqlardagələcəyin şəhərlərini yaradır, revanşist qüvvələrin səsləndirdiyiköhnə iddiaların heç bir siyasi perspektivi olmayacaq. Çünkitarix artıq öz sözünü deyib. Azərbaycan öz torpaqlarını azadedib, indi isə həmin torpaqlarda sülh və firavanlıq tarixini yazır. Bu tarixi isə heç bir revanşist ritorika dəyişdirə bilməz.
Fidan Fərəcova,
YAP Xəzər rayon təşkilatının fəalı
