Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə tarixi dostluq və qarşılıqlı etimad zəminində yeni məzmun qazanaraq iqtisadi əməkdaşlığın daha geniş miqyasda inkişafına şərait yaradıb. İki dövlətin rəhbərlərinin siyasi iradəsi, həyata keçirilən islahatlar və milli iqtisadiyyatların artan imkanları qarşılıqlı əlaqələrin yalnız ənənəvi sahələrlə məhdudlaşmamasına, investisiya, sənaye, energetika, nəqliyyat, logistika və digər istiqamətləri əhatə edən çoxşaxəli tərəfdaşlığa çevrilməsinə imkan verib.
Bu gün Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin iqtisadi gündəliyində xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri ticarət dövriyyəsinin bir milyard dollara çatdırılması məqsədidir. Bu göstərici artıq uzaq perspektiv üçün nəzərdə tutulan nəzəri bir rəqəm kimi deyil, mövcud potensiala və əldə olunan nəticələrə əsaslanan real hədəf kimi qiymətləndirilir. Ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin sürətlə genişlənməsi belə bir məqsədin həyata keçirilməsi üçün möhkəm zəmin formalaşdırıb.
Özbəkistanın son illərdə keçdiyi inkişaf yolu bu prosesdə mühüm rol oynayır. Prezident Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi ilə ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatlar, sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması, xarici investisiyaların cəlb olunması, istehsal imkanlarının artırılması və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi Özbəkistanın regional və beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdə mövqeyini gücləndirib. Eyni zamanda, Azərbaycanın iqtisadi potensialının artması və qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi iki ölkənin biznes subyektləri üçün yeni əməkdaşlıq imkanları yaradıb.
Əlamətdar məqamlardan biri də odur ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında bu gün mövcud olan genişmiqyaslı birgə layihələr əvvəlki dövrlərdə bu səviyyədə olmayıb. Özbəkistanın inkişaf modelində baş verən dəyişikliklər, Azərbaycanın iqtisadi və siyasi imkanlarının genişlənməsi, həmçinin dövlətlərarası münasibətlərdə yüksək səviyyəli etimad mühiti birgə təşəbbüslərin yaranmasını sürətləndirib. İndi müxtəlif sahələrdə həyata keçirilən layihələr iki ölkənin iqtisadi potensialını bir-birinə bağlayan mühüm mexanizmlərdən birinə çevrilib.
Qarşılıqlı investisiyalar bu əməkdaşlığın ən perspektivli istiqamətlərindəndir. Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarının bir-birini tamamlayan xüsusiyyətləri sərmayə qoyuluşları üçün əlverişli imkanlar yaradır. Sənaye müəssisələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatı və emal sektorunda birgə fəaliyyət, logistika imkanlarının genişləndirilməsi, energetika layihələri və digər istiqamətlər qarşılıqlı kapital qoyuluşlarının artmasına şərait yaradır. Bu layihələr yalnız maliyyə resurslarının hərəkətini təmin etmir, həm də yeni istehsal zəncirlərinin formalaşmasına, texnologiya və təcrübə mübadiləsinin güclənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi inkişafında paralel dinamikanın mövcudluğu əməkdaşlığın davamlı xarakter daşımasına imkan verir. İslahatların ardıcıl aparılması, yeni müəssisələrin yaradılması, daxili bazarların genişlənməsi və ixrac imkanlarının artırılması hər iki ölkənin qarşılıqlı ticarət üçün daha böyük imkanlara malik olmasını şərtləndirir. Bir ölkədə istehsal olunan məhsul və xidmətlər üçün digər tərəfdə bazarın formalaşması iqtisadi əlaqələrin təbii şəkildə dərinləşməsinə gətirib çıxarır.
Bu prosesdə nəqliyyat və logistika sahəsinin əhəmiyyəti də xüsusilə böyükdür. Azərbaycan Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və Avropa məkanına bağlayan mühüm tranzit qovşaqlarından biridir. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın böyük iqtisadi potensiala malik dövlətlərindən biri kimi regional ticarət marşrutlarının inkişafında mühüm mövqeyə sahibdir. İki ölkənin nəqliyyat imkanlarının uzlaşdırılması məhsulların daha sürətli və səmərəli şəkildə yeni bazarlara çıxarılmasına şərait yaradır.
Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan xüsusi perspektivlər açır. Azərbaycan üzərindən keçən nəqliyyat marşrutlarının genişləndirilməsi Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarını artırır. Özbəkistanın bu prosesdə fəal iştirakı Azərbaycanla iqtisadi tərəfdaşlığın yalnız ikitərəfli çərçivədə deyil, daha geniş regional müstəvidə inkişafına imkan verir. Belə əməkdaşlıq nəqliyyat xərclərinin və vaxt itkisinin azaldılmasına, ticarət əlaqələrinin intensivləşməsinə, yeni logistika mərkəzlərinin və istehsal zəncirlərinin yaranmasına təkan verə bilər.
İki ölkənin əməkdaşlığının regional əhəmiyyəti də getdikcə artır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı regionlararası əlaqələrin yeni modelini formalaşdırır. Bu prosesdə Özbəkistan xüsusi mövqeyə malikdir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlıq formatlarına daha fəal şəkildə qoşulması əlaqələrin coğrafiyasını genişləndirib, iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin miqyasını artırıb. Özbəkistan rəhbərliyinin bu istiqamətdə nümayiş etdirdiyi təşəbbüskarlıq da əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfə verir.
Müasir mərhələdə Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığı yalnız iki dövlətin iqtisadi maraqları ilə məhdudlaşmır. Bu münasibətlər Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm amilə çevrilir. Dövlətlər arasında siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olması iqtisadi təşəbbüslərin reallaşması üçün əlverişli şərait yaradır. Siyasi sabitlik və qarşılıqlı etimad sahibkarların, investorların və biznes strukturlarının uzunmüddətli layihələrə marağını artırır.
Ticarət dövriyyəsinin bir milyard dollara çatdırılması məqsədi də məhz bu geniş imkanlar fonunda real məzmun qazanır. Bu hədəfin həyata keçirilməsi üçün yalnız mövcud məhsul mübadiləsinin artırılması kifayət deyil. İstehsal kooperasiyasının genişləndirilməsi, birgə müəssisələrin sayının artırılması, yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalına üstünlük verilməsi və yeni bazarlara birgə çıxış mexanizmlərinin yaradılması vacibdir. Bu istiqamətlərdə atılan hər bir addım iqtisadi münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlməsinə imkan verəcək.
Sənaye kooperasiyası xüsusilə böyük potensiala malikdir. Azərbaycan və Özbəkistanın müxtəlif istehsal sahələrində malik olduğu imkanların birləşdirilməsi rəqabətqabiliyyətli məhsulların hazırlanmasına şərait yarada bilər. Birgə istehsal müəssisələri həm daxili tələbatın ödənilməsinə, həm də ixrac imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edə bilər. Bununla yanaşı, müəssisələr arasında texnoloji əməkdaşlığın gücləndirilməsi müasir idarəetmə və istehsal təcrübələrinin qarşılıqlı şəkildə tətbiqinə imkan verər.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai Rayon Təşkilatı məsləhətçisi
