Tarix boyu Azərbaycan xalqı bir çox xarici istilalara məruz qalmış, torpaqlarının bütövlüyü və bağımsızlığı uğrunda ölüm-dirim mübarizəsi aparmışdır. Hələ IV əsrdə Van gölündən qərbdə yerləşən kiçik erməni çarlığının ərazisi Roma ilə Sasani arasında bölüşdürülərək süquta uğrasa da, ermənilər bu məğlubiyyəti heç cür qəbul etməmiş, müxtəlif adlarla dənizdən dənizə “Böyük Ermənistan” imperiyasını yaratmaq üçün min bir oyundan çıxmışlar. Harada məskunlaşmasından asılı olmayaraq, ermənilər o ərazidə yaşayan xalqların mədəniyyətini, adət-ənənələrini özününküləşdirməklə yanaşı, torpaqlarını da zəbt etmiş, ağlagəlməz cinayətlər törətmişlər. İllərlə suyunu, çörəyini böldüyü, ocağının tüstüsünə qızındığı, torpağında yurd-yuva saldığı Azərbaycan xalqına qarşı da mənfur qonşular insanlığa yaraşmayan qəddarlığa yol vermiş, əzəli torpaqları zaman-zaman işğal etmişlər. Azərbaycan xalqının milli adət-ənənələrini, maddi mədəniyyət abidələrini həyasızcasına mənimsəyib öz adına çıxan ermənilər qız-qadına, körpə uşaqlara, qocalara, dinc əhaliyə fərq qoymadan həqarət etmiş, cinayət törətmişlər.
Uzun illər erməni vandalizminin işğalçı siyasəti pərdələnmiş, öz siyasi-hüquqi qiymətini almamış, xalqın tarixi keçmişi ilə bağlı həqiqətlərə qadağa qoyulmuşdu. Bu illər ərzində erməni tarixində ̶ dərsliklərdə, kütləvi informasiya vasitələrində, hətta bədii ədəbiyyatda, kinofilmlərdə, uşaqlar üçün nəğmələrdə belə erməni-türk münaqişəsi başlıca mövzuya çevrildiyi halda, Azərbaycanda bu barədə söz açmaq qadağan olunur, tarixi həqiqətlərin olduğu kimi yazılmasına imkan verilmirdi. Buna baxmayaraq, erməni məkri, ermənilərin Azərbaycan
xalqına qarşı düşmənçilik və qəsbkarlıq niyyəti, soydaşlarımıızın zor gücünə dədə-baba yurdlarından qovulması, talan və işğalçılığı təkcə tarixi mənbələrdə, insanların yaddaşında, qəbir daşlarının, müqədddəs abidələrin qalıqlarında deyil, damarlarında türk qanı axan, əli qələm tutan hər bir ziyalının yaradıcılığında da qan yaddaşı kimi qorunub saxlanmışdır.
Bu gün dünyanın erməni kimi tanıdığı, əslində özlərini “hay” adlandıran, etnik cəhətdən çox mürəkkəb və qarışıq, əsli-kökü olmayan, hansı coğrafi məkanda və nə vaxt yarandığı, virus kimi bütün dünyaya necə səpələndiyi bəlli olmayan bir toplumun mənşəyi hələ də tarix üçün sirr olaraq qalır. Ta qədim dövrlərdən üzü bəri ermənilər güclü tayfaların, dövlətlərin əl oyuncağı olmuş, onlardan həmişə ən murdar və mənfur işlərdə istifadə etmişlər.
“Tarixin olaylarında vətənsiz qalmış haylar” (E.Mehrəliyev) özlərinə vətən yaratmaq üçün işğal etdikləri ərazilərdə min-bir oyundan çıxmış, məskunlaşdıqları torpağın nemətlərinə xor baxmış, qonşu xalqların mədəniyyət abidələrini öz adlarına çıxmış, soysuz köklərinin tarixi varlığını həyasızcasına sübut etməyə can atmışlar. Hələ VII əsrdə alban şairi Dəvdəyin sərkərdə Cavanşirin ölümünə yazdığı mərsiyəni ermənilər öz əlifbaları ilə köçürmüş, Cavanşirin alban deyil, erməni sərkərdəsi kimi mübarizliyini, mənşəcə erməni olduğunu sübut etməyə çalışmışlar.
Tarix ermənilərin Səlcuq türklərinin sayəsində insan kimi yaşamaq haqqı qazandığını sübuta yetirmiş olsa da, erməni mafiyası “millət” kimi varlığını sübut etmək və böyük dövlətləri naminə min cür dona girmiş, saxta “erməni soyqırımları”nı az qala dünyaya yaymış, xüsusilə XVIII əsrdə “dənizdən dənizə böyük Ermənistan” imperiyasını yaratmaq uğrunda əsassız ərazi iddiaları irəli sürmüşlər.
Dünyanın hər yerinə səpələnmiş ermənilərin tarixən ən çox məskunlaşdıqları ərazi türk dövlətləri, ən çox qaynayıb qarışdığı xalqlardan birincisi türk xalqı olmuşdur. Lakin qəbir və ocaq qonşuları olan, öz kökü üstündə dayanıb dünyaya əzəmətlə boylanan türklərlə ermənilər arasında erməni nankorluğu və yersiz iddiası nəticəsində dönə-dönə törədilən silahlı toqquşmalar, qanlı vuruşmalar, amansız qırğınlar, irəliləyişə, inkişafa mane olan münaqişələr, qarşıdurmalar milli ədavətə gətirib çıxarmış, türk xalqının tarixində qanlı iz qoymuşdur.
Erməni məsələsi, erməni təcavüzünə təkcə türk xalqı deyil, dünya xalqlarının mütərəqqi qüvvələri – siyasətçilər, səyyahlar, mədəniyyət və ədəbiyyat xadimləri də biganə qalmamış, ermənini dünyaya onun özündən də yaxşı tanıda bilmiş, erməni kimliyinin və xarakterinin gözəl poetik təqdimini vermişlər. “Yersiz gəldi, yerli, qaç” devizi ilə yaşayan erməni millətinin terrorçu, təxribatçı, insanlığa qənim mənliyi, xisləti Sədi Şirazi, A.S.Puşkin, V.Mayakovski, İ.Çavçavadze, V.Veliçko, Barbaros Baykara, Elif Şafak və b. sənətkarlar tərəfindən qamçılanmışdır. Hələ XIX əsrdə Puşkin yazırdı:
Erməni! Meymun nəslinin nümayəndəsi – sən sadəcə nəsillərin leşisən.
Təkamülün zəif bəndi, sən güllələnməyə layiqsən !
Nə vaxt nəhayət gəbərəcəksən? Nə vaxt münaqişələr bitəcək?
Nə vaxt bitəcək yalanların, əfsanələrin?
Nə vaxt sən nəhayət anlayacaqsan ki, Ağrı dağ sizin olmayacaq?
Və batmış, günahkar xalqın həmişə batmış qalacaq.
Biz o xoşbəxtliyə inanacağıq ki, sizdən pislik görməyək.
Biz sən və sənin axmaq xalqını ədalət odunda yandıracağıq,
Və yenidən dünyada sülh olacaq, dünya çiçəklənəcək.
Ermənilərsiz və şərsiz dünya ümidlərə ruhlandırır.
Yer kürəsində xoşbəxtlik olacaq və bütün xalqlar arasında sülh olacaq,
Və günəş yenidən qaranlıqlar arasından boylanacaq.
Ermənilər, tezliklə sizin qaçılmaz sonunuzdur.
Siz nəhayət anlayın ki, bu dünyada sizə yer yoxdur.
Mayakovski isə deyirdi:
Mən Qafqaza çox səfərlər etdim,
Bu səfərlər zamanı heç də az olmayan şərəfli xalqlarla rastlaşdım.
Ancaq inanın ki, ermənilər kimi əcaib xalqla heç zaman rastlaşmadım.
Onlar üçün qürur mənasızlıqdır,
şücaət isə heç nədir.
Kişiləri uşaq oyuncağı kimidir,
onlar dəhşətli dərəcədə qorxaq və ürkəkdirlər.
Lazım gələrsə, analarını satmağa belə hazırdırlar.
Əgər onlar çoxluqdadırlarsa, təhlükəlidirlər
Onlarda nə inam var, nə mədəniyyət.
Kişiləri gicbəsər, qadınları axmaq
Bir-birlərini isə “hay” deyərək səslərlər…
Tarixi mənbələrə görə, dünyanın hər yerinə səpələnmiş ermənilərin ən çox məskunlaşdıqları ərazi türk dövlətləri, ən çox qaynayıb qarışdığı xalqlardan birincisi türk xalqı olmuşdur. Lakin qəbir və ocaq qonşuları olan, öz kökü üstündə dayanıb dünyaya əzəmətlə boylanan türklərlə ermənilər arasında erməni nankorluğu və yersiz iddiası nəticəsində dönə-dönə törədilən silahlı toqquşmalar, qanlı vuruşmalar, amansız qırğınlar, irəliləyişə, inkişafa mane olan münaqişələr, qarşıdurmalar milli ədavətə gətirib çıxarmış, türk xalqının tarixində qanlı iz qoymuşdur.
XX əsrin əvvəllərində dərin tarixi köklərə malik erməni-türk münaqişəsinin dəfələrlə səbəb olduğu cinayət – soyqırım xalqın yaddaşında silinməz iz qoydu. İnsan hüquqlarının ən ağır şəkildə pozulması və türk xalqının, türk millətinin, türk soyunun yer üzündən silinməsi məqsədini güdən soyqırım Bakıda, Şuşada, Tərtərdə, Qarabağda, Naxçıvanda, İrəvanda, Zəngəzurda, Göyçə mahalında, Borçalıda, Qazaxda, Lənkəranda, Salyanda və bir çox yerlərdə ermənilər tərəfindən milli mənsubiyyəti azərbaycanlı olan hər bir kəsin ̶ uşaq, qoca, qadın ̶ fərq qoyulmadan öldürülməsi, evlərə od vurulması, mədəniyyət abidələrinin məhv edilməsi ilə tamamlanmırdı. Erməni vandalizminin qarətçilik, saxtakarlıq, işgəncə, əzab, rəzalət, təhqir və ikiüzlülüyü baş alıb getdiyi halda, özlərini yazıq, məzlum kimi qələmə verir, uydurma erməni soyqırımının qurbanı kimi dünyaya qəbul etdirməyə cəhd edirdilər. Lakin Azərbaycan xalqının mənəviyyatına, milli mənliyinə və qüruruna yönəlmiş erməni böhtanının avantürist iddiaları nə qədər pərdələnməyə çalışsa da, xalqın yaddaşı ilə bərabər tarixi mənbə və məxəzlərdə qorunub saxlanılmışdır.
XIX əsr XX əsrin əvvəllərində erməni təcavüzünün doğurduğu qanlı hadisələr və xalqın taleyi ziyalıların yaradıcılığında və mətbuat səhifələrində ağrılı da olsa, gerçək ifadəsini tapmışdır. Sosialist tendensiyası sovet rejiminin təsiri ilə bir çox əsərlərdə erməni “xalqının” dostluğu, azərbaycanlılarla xoş münasibəti təsvir olunsa da, zaman bu təsvirlərin ideoloji mahiyyət daşıdığını sonralar doğru-düzgün qiymətləndirmişdir. Bəlkə də bu sənətkarlar uzaqgörənlik və bədii fəhmlə daha böyük qırğınların törədiləcəyini duyur, onların qarşısını almaqdan ötrü münasibətləri pərdələməyə çalışırdılar. Lakin nə qədər pərdələnsə də, M.B.Məmmədzadə, M.M.Nəvvab, N.Nərimanov, Y.V.Çəmənzəminli, M.S.Ordubadinin bədii-publisistik əsərlərində erməni şovinizmiunin iç üzü, törədilən qırğınların səbəbləri tarixi faktlar və hadisələrlə üst-üstə düşərək bir-birini tamamlayır.
Tarixdə uzunmüddətli, hətta yüzillik müharibələr olmuşdur. Azərbaycan xalqının tarixində 1918-ci il zaman kəsimi yüzillik erməni təcavüzünün ən dəhşətli mərhələsi, 31 Mart soyqırımı ən qanlı səhifələrindən biridir. 31 Mart faciəsi təkcə bir günün deyil, əsrlərlə yaddaşlara hopmuş ağrının və ədalət axtarışının simvoludur. Bu qanlı tarix unudulmadıqca, həqiqət yaşayacaq və gələcək nəsillər üçün ibrət dərsi olaraq qalacaq. Tarixin hökmü isə gec-tez öz sözünü deyəcək.
Nazilə Abdullazadə,
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin dosenti, “Tərəqqi” medalı mükafatçısı
