Xocalı Soyqırımı Memorialı açılış mərasimi cəlb etdirən nitq İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının qorunub saxlanılması və milli kimlik möhkəmlənməsi məqsədi ilə mühüm bir ictimai-siyasi hadisədir. Dövlət başçısının “Memorial Kompleksin timsalında biz Azərbaycan xalqının əyilməz ruhunu görürük” fikrinin çıxış ideya-məzmun xəttini müəyyənləşdirdiyini görebilirik. Həm də memorialın xatirə obyekti kimi deyil, milli iradənin rəmzi kimi olduğu göstərilir.Xocalı soyqırımı XX əsrin sonları Azərbaycan xalqı üzərinə işlənən ən böyük cinayətlərdən birinə çevrilib tarixə düşmüşdür. Bu faciənin qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, həqiqətin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və gələcək nəsillərin tarixi şüurünün formalaşdırılması – dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərinə daxildir. Xocalı soyqırımı 1992-ci il fevral ayının dini əhaliyə qarşı kütləvi qatliamdır və Azərbaycan tarixində sağalmaz yara kimi qalmışdır. Hadisənin bu ədalətsiz nəticəsi ilə yanaşı, yüzlərlə günahsız insan qurban vermiş, ailələr məhv olmuş, minlərlə insan əsir və girov götürülmüşdür. Hadisə yalnız hərbi münaqişə çərçivəsində deyil, beynəlxalq humanitar hüquq normalarının kobud şəkildə pozulması kimi də qiymətləndirildi. Bu faciə dinc əhaliyə qarşı yönəlmiş zorakılıq aktı olmaqla yanaşı, insan hüquq və azadlıqlarının kütləvi şəkildə tapdalanması faktı kimi beynəlxalq hüquqi müstəvidə də ciddi müzakirə predmetinə çevrilmişdir.
Həmçinin, İlham Əliyev açılış mərasimində belə qeyd etmişdir: “Xocalı hadisələrinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması bizim əsas vəzifələrimizdən biridir. Biz bu həqiqətləri beynəlxalq səviyyədə daim gündəmdə saxlamalıyıq.” Prezident vurğulamışdır ki, Xocalı faciəsinə obyektiv hüquqi-siyasi qiymətin verilməsi tarixi ədalətin bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır və bu istiqamətdə Azərbaycan dövləti ardıcıl fəaliyyətini davam etdirəcəkdir. Bu fikir və düşüncələrini dövlət başçısı göstərir ki, memorialın açılışının yalnız anım mərasimi olmadığı, həm də tarixi həhəqiqətlərin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində siyasi və mənəvi çağırışdır. Bu yanaşma milli yaddaşın qorunması ilə yanaşı, qlobal ədalət prinsipinə sadiqliyin də ifadəsidir. Memorial Kompleksun memarlıq həlli və bədii-estetik xüsusiyyətləri hüzn və qürur hissi də oyatmağa edir. Bu memorialda istifadə olunmuş simvolika, bir tərəfdən faciənin miqyasını və insan talelərinin faciəvi sonluğunu əks etkdirərkən, xalqın yenidən dirçəlişini və birləşməsini də əks etdirir. Həm xatirə məkanı, həm də ideoloji mesajı olan memorialı belə hesab edirik.
Prezidentin “Azərbaycan xalqının əyilməz ruhu” sözləri, milli xarakterin əsas xüsusiyyətlərinə uyğun gəlir. Fəqət, tarixin müxtəlif mərhələləri ərzərək çətin sınaqlardan keçmiş Azərbaycan xalqı öz dövlətçiliyini, mədəniyyətini və mənəvi dəyərlərini qoruyub saxlamışdır. Xocalı soyqırımı kimi ağır faciələri bu cür xalqın iradəsini sarsalamaq mümkün deyildi, əksinə, milli birliyin möhkəmlənməsinə səbəb oldu.
Həmçinin, çıxışda tarixi ədalətin bərpası mövzusuna diqqət yetirilibdir. Dövlət başçısı bu mövzuda belə deyə bilir: “Xocalı faciəsinə beynəlxalq səviyyədə hüquqi-siyasi qiymət verilməsi istiqamətində fəaliyyət davam etdiriləcəkdir. Beləliklə, beynəlxalq hüququn prinsipləri əsaslanan ədalət tələbinin ifadəsi olacaq. Həmin tələbi qurbanların xatirəsinə ehtiramın mühüm göstəricisidir”.
Memorial Kompleksinin quruluşunun yaradılmasının ardıcıllığı yaddaş siyasəti də dövlətin tərkibindədir. Bu siyasət tarix hadisələrini obyektiv formada təqdim etməyə, gənc nəslin vətənpərvərlik məzhebində tərbiyəsinə və milli həmrəyliyin gücləndirilməsinə xidmət edir. Prezidentin çıxışı bu istiqamətdə aparılan işlərin ideoloji əsaslarını formalaşdırır və cəmiyyətə aydın mesaj verir: tarix unudulmur və ədalət tələbi daim aktualdır.
Prezident İlham Əliyevin Xocalı Soyqırımı Memorialının açılış mərasimində etdiyi çıxış həm siyasi, həm də mənəvi baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir. “Memorial Kompleksin timsalında biz Azərbaycan xalqının əyilməz ruhunu görürük” fikri memorialın ideya əsasını və onun cəmiyyət üçün daşıdığı mənanı aydın şəkildə ifadə edir.
Xocalı Soyqırımı Memorialı təkcə faciə qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən abidə deyil, həm də milli qürurun, iradənin və birliyin simvoludur. Prezidentin çıxışı isə bu məkanın mənəvi dəyərini daha da artıraraq, tarixi yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində mühüm çağırış kimi çıxış edir. Bu nitq Azərbaycan dövlətinin tarixi həqiqətlərin müdafiəsi, ədalətin bərpası və milli ruhun möhkəmləndirilməsi siyasətinin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Nigar Zal qızı Rzayeva,
Bakı Slavyan UniversitetiRegionşünaslıq kafedrası
