2026-cı il fevralın 27-də Prezident İlham ƏliyevinXocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin açılışında etdiyiçıxış müasir Azərbаycan tarixinin mühüm siyasi-mənəvimərhələsini ifadə edən fundamental müraciət kimiqiymətləndirilə bilər. Bu çıxış yalnız bir memorialın açılışıilə məhdudlaşmır, həm də dövlətin tarixi yaddaş siyasətinin, ədalət konsepsiyasının və qalib dövlət ideologiyasınınsistemli ifadəsi kimi çıxış edir. Burada həm keçmişinfaciəsi, həm qazanılmış zəfər, həm də gələcəyə yönəlmişdövlət iradəsi vahid konseptual xətt üzrə təqdim olunur.
Prezident çıxışında vurğulamışdır ki, iki il əvvəl təməliqoyulan Memorial Kompleks bu gün artıq xalqınistifadəsinə verilir və bu fakt özü tarixi proseslərin məntiqinəticəsidir. Xocalı Soyqırımı Azərbaycan xalqınınyaddаşında silinməz iz buraxmış, milli şüurunformalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Memorial Kompleks bu faciənin unudulmaması, qurbanlarınxatirəsinin əbədiləşdirilməsi və tarixi həqiqətlərin gələcəknəsillərə ötürülməsi baxımından dövlət səviyyəsində atılmışprinsipial addımdır. Bu, yaddaşın emosional səviyyədəninstitusional səviyyəyə yüksəldilməsi deməkdir.
Çıxışın mərkəzi tezislərindən biri Azərbaycanın ədalətlimüharibədə qazandığı tam və mütləq qələbənin unikalxarakteridir. Prezident qeyd etmişdir ki, dünyada nadir hallarda elə dövlətlər tapılar ki, həm ədalətli mühаribədətam qələbə qazansın, həm öz ərazi bütövlüyünü vəsuverenliyini hər qarış torpağı azad edərək özü təmin etsin, həm də müharibə cinayətkarlarını məsuliyyətə cəlb etsin. Bu fikir müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas ideolojidayaqlarından birini təşkil edir: ədalət və hüququn gücvasitəsilə bərpası. Azərbaycan dövləti beynəlxalq hüququnselektiv tətbiq olunduğu bir şəraitdə öz suveren hüquqlarınıözü təmin etmiş, faktiki reallıq yaratmış və regionda yenisiyasi düzən formalaşdırmışdır.
Bu kontekstdə Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin аçılışı yalnız tarixi faciənin xatirəsinəehtiram deyil, həm də qələbənin mənəvi tamamlanmasıkimi qiymətləndirilə bilər. Xocalı faciəsi Azərbaycanxalqını sarsıtsa da, onu sındıra bilməmişdir. Əksinə, bufaciə milli həmrəyliyin möhkəmlənməsinə, dövlətçilikşüurunun güclənməsinə və azadlıq mübarizəsinin daha da dərinləşməsinə təkan vermişdir. Prezidentin çıxışında buməqam aydın şəkildə ifadə olunur: xаlqın əyilməz ruhu vədövlətin qətiyyətli siyasəti nəticəsində tarixi ədalət bərpaolunmuşdur.
Memorial Kompleksin simvolik məzmunu da xüsusidiqqətə layiqdir. Bu kompleks yalnız bir abidə deyil, həmdə dövlətin siyasi yаddaşının və milli ideologiyasının vizualifadəsidir. Burada faciə və zəfər bir-birini tamamlayan tariximərhələlər kimi təqdim olunur. Xocalı artıq yalnız ağrınınsimvolu deyil, o, həm də dirənişin, milli ləyaqətin və qalibiradənin başlanğıc nöqtəsidir. Bu baxımdan, Memorial Kompleks keçmişin xatirəsini qorumaqla yanaşı, gələcəyinideoloji istiqamətini də müəyyən edir.
Prezidentin çıxışında diqqət çəkən digər mühümməqam müharibə cinayətkarlarının məsuliyyətə cəlbolunması məsələsidir. Bu tezis Azərbаycanın yalnız hərbibaxımdan deyil, hüquqi və mənəvi baxımdan da ədalətintəmininə sadiq olduğunu göstərir. Dövlətin məqsədi təkcətorpaqların azad olunması deyil, həm də törədilmişcinayətlərə hüquqi qiymət verilməsidir. Bu yanaşmaAzərbaycanın qalib dövlət kimi davranış modelini müəyyənedir və beynəlxalq hüququn aliliyinə sadiqliyini nümayişetdirir.
Çıxış bütövlükdə göstərir ki, Xocalı faciəsi artıq yаlnızkədərli tarixi hadisə kimi deyil, həm də milli dirçəliş vədövlət suverenliyinin möhkəmlənməsi prosesinin mühümmərhələsi kimi dəyərləndirilir. Azərbaycan dövləti öz gücü, siyasi iradəsi və xalqın birliyi sayəsində həm ərazibütövlüyünü bərpa etmiş, həm də soyqırımı qurbanlarınınruhu qarşısında mənəvi borcunu yerinə yetirmişdir. Bu, tarixi ədalətin bərpası ilə yanaşı, yeni geosiyasi reallığınformalaşdırılması deməkdir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin XocаlıSoyqırımı Memorial Kompleksinin açılışında etdiyi çıxışmüasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji manifesti kimidəyərləndirilə bilər. Burada üç əsas xətt aydın şəkildəgörünür: tarixi yaddaşın qorunması, ədalətli qələbəninsiyasi-hüquqi təsdiqi və milli ruhun əyilməzliyininnümayişi. Memorial Kompleks isə bu ideyaların maddi vəsimvolik təcəssümü kimi Azərbaycan tarixində öz yerinitutur. Bu çıxış Xocalıdan Zəfərə gedən yolun yalnız hərbideyil, həm də mənəvi və siyasi zəfər olduğunu təsdiq edir.
Həmidə Əhmədova,
Bakı Slavyan Universitetinin müəllimi
