2026-cı il fevralın 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Serbiya Respublikasına rəsmi səfər etmişdir. Səfər çərçivəsində Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç ilə keçirilən görüşlər, imzalanan sənədlər və verilən bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərmişdir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional tərəfdaşlıqların artan əhəmiyyəti fonunda Azərbaycan–Serbiya əlaqələri yalnız diplomatik münasibətlər çərçivəsində deyil, həm də geosiyasi və geoiqtisadi kontekstdə xüsusi aktuallıq kəsb edir.
Prezident İlham Əliyev səfər zamanı bəyan etmişdir ki, Azərbaycan və Serbiya arasında təmaslar uzun illərdir davam edir, tərəflər bir-birini yaxından tanıyır və səmimi münasibətlər saxlayır. Bu ifadə sadəcə diplomаtik etiket deyil, dövlət başçıları arasında formalaşmış şəxsi etimad mühitinin göstəricisidir. Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində lider diplomatiyası dövlətlərarası münasibətlərin keyfiyyətinə birbaşa təsir edən amil kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan və Serbiya nümunəsində bu faktor münasibətlərin davamlılığını təmin edən əsas mexanizmlərdən biri kimi çıxış edir.
Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinin mövqeyinə hörmətlə yanaşır və qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirir. Bu, xüsusilə suverenlik və ərazi bütövlüyü məsələlərində ortaq yanаşmanın mövcudluğunu göstərir. Beləliklə, siyasi dialoq təsadüfi xarakter daşımır, sistemli və strateji məzmun daşıyır.
Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Serbiya arasında bir sıra sənədlər mübadilə olunmuşdur. Bu sənədlər iqtisadi, enerji, nəqliyyat və digər sahələrdə əməkdаşlığın genişləndirilməsinə xidmət edir. Rəsmi mənbələrə əsasən, sənədlərin imzalanması münasibətlərin hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi və əməkdaşlığın institusional çərçivəyə salınması baxımından əhəmiyyətlidir.
Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatlarında qeyd olunduğu kimi, iki ölkə arasında əlaqələr qarşılıqlı hörmət və bərabərlik prinsiplərinə əsaslanır. Bu isə münasibətlərin uzunmüddətli və davamlı inkişafını təmin edən əsas şərtlərdən biridir.
Azərbaycаn Avropa enerji təhlükəsizliyində artan rol oynayan ölkə kimi Balkan regionu ilə əlaqələrini genişləndirməkdə maraqlıdır. Serbiya isə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasəti çərçivəsində Azərbaycan ilə əməkdaşlığı strateji əhəmiyyətli hesab edir. Bu baxımdan, Azərbaycan–Serbiya münasibətləri geoiqtisadi müstəviyə keçərək daha geniş regional kontekstdə əhəmiyyət qazanır.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi təhlükəsizlik aspektinə malikdir. Alternativ enerji marşrutlarının formalaşması və tranzit imkanlarının genişlənməsi regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan üçün Serbiya Balkan bazarlarına çıxış baxımından strateji platforma rоlunu oynayır.
Azərbaycan ilə Serbiya arasında əməkdaşlıq Cənubi Qafqaz və Balkan regionları arasında yeni siyasi-iqtisadi əlaqə xəttinin formalaşmasına şərait yaradır. Bu tərəfdaşlıq yalnız ikitərəfli maraqlarla məhdudlaşmır, həm də Avrasiya məkanında güc balansına təsir edən amillərdən birinə çevrilir. Regional sabitlik, iqtisadi inteqrasiya və nəqliyyat marşrutlarının inkişafı baxımından bu əməkdaşlıq modelinin perspektivləri genişdir.
Prezident İlham Əliyevin “yaxın gələcəkdə yenidən görüşəcəyik” ifadəsi tərəflərin əməkdaşlığı davamlı siyаsi proses kimi qiymətləndirdiyini göstərir. Bu, münasibətlərin strateji planlaşdırma mərhələsinə daxil olduğunu sübut edir.
Prezident İlham Əliyevin Serbiyaya rəsmi səfəri Azərbaycan–Serbiya münasibətlərində strateji transformasiyanın bariz nümunəsidir. Lider diplomatiyasının institusiоnal mexanizmlərlə tamamlanması, hüquqi bazanın möhkəmləndirilməsi və enerji sahəsində geoiqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxarmışdır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional tərəfdaşlıqların artdığı bir dövrdə Azərbaycan–Serbiya əlaqələri sabitlik və qarşılıqlı maraq prinsiplərinə əsaslanan uğurlu əməkdaşlıq modeli kimi çıxış edir.
t.ü.f.d. Həmidə Etibar qızı Əhmədova,
Bakı Slavyan Universitetinin müəllimi
