Qarabağ və Şərqi Zəngəzur uzun illər dünya üçün ya susqunluq, ya da yanlış narrativlərlə təqdim olunan bir məkan idi. Bu torpaqlar ya xəritələrdə “boz zona”, ya da beynəlxalq hesabatlarda münaqişə termini ilə yanaşı çəkilirdi. Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi son müsahibə isə açıq şəkildə göstərdi ki, Azərbaycan bu mərhələni qapadıb. Bu gün işğaldan azad edilmiş rayonlar artıq keçmişin problemi yox, gələcəyin siyasi və diplomatik platforması kimi çıxış edir.
Azad olunmuş ərazilərin beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi mərkəzə çevrilməsi sadəcə simvolik addım deyil. Bu, Azərbaycanın postmünaqişə dövründə seçdiyi xəttin praktik ifadəsidir. Məsələn, Şuşada keçirilən Qlobal Media Forumu artıq ənənəvi tədbir xarakteri alıb. Onlarla ölkədən gəlmiş jurnalistlər, media ekspertləri və analitiklər Qarabağda bir araya gələrək regionun gələcəyini, informasiya müharibələrinin yeni mərhələsini və Cənubi Qafqazın dəyişən geosiyasi reallıqlarını müzakirə edirlər. Bu forum təkcə media ilə bağlı deyil, Azərbaycanın beynəlxalq auditoriyaya öz mövqeyini birbaşa Qarabağdan çatdırmaq imkanına çevrilib.
Eyni zamanda, Şuşada keçirilən beynəlxalq mədəni tədbirlər və festivallar da siyasi məna daşıyır. Burada mədəniyyət diplomatiyası işə düşür. Bir vaxtlar dağıdılmış, təhqir olunmuş bir şəhərin bu gün beynəlxalq qonaqları qəbul etməsi, dünya mədəniyyət xəritəsinə yenidən daxil olması Azərbaycanın “qayıdış” siyasətinin ən aydın göstəricisidir. Bu tədbirlər Qarabağın yalnız bərpa edilmədiyini, eyni zamanda yenidən mənalandırıldığını göstərir.
Laçın və Zəngilan da artıq beynəlxalq tədbir məkanları kimi tanınmağa başlayıb. Laçında keçirilən regional görüşlər və rəsmi açılış mərasimləri, Zəngilanda “ağıllı kənd” və “yaşıl enerji” layihələrinin beynəlxalq nümayəndələrə təqdimatı təsdiq edir ki, Azərbaycan bu əraziləri gələcəyin inkişaf modeli kimi təqdim edir. Buraya gələn xarici nümayəndələr təkcə çıxış dinləmir, eyni zamanda real proseslərin şahidi olurlar.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində xüsusi vurğulanan məqamlardan biri də xarici qonaqların məhz azad edilmiş ərazilərə aparılmasıdır. Bu artıq diplomatik ənənəyə çevrilib. Xarici səfirlər, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri Qarabağda keçirilən tədbirlərdə iştirak etməklə təkcə rəsmi proqramı yox, real vəziyyəti görürlər. Dağıntılarla yanaşı, sürətli bərpa, yeni yollar, hava limanları, müasir şəhər planlaması onlara kağız üzərində deyil, canlı şəkildə təqdim olunur.
Bu prosesin mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan burada özünü izah etməyə çalışmır, faktları göstərir. Ermənistanın illər boyu yaratdığı saxta “status” anlayışı bu tədbirlərlə faktiki olaraq ləğv edilir. Çünki beynəlxalq forumun, konfransın, mədəni tədbirin keçirildiyi ərazi artıq mübahisəli ola bilməz. Orada dövlət var, idarəçilik var, təhlükəsizlik var və açıq gündəm var.
Digər tərəfdən, bu beynəlxalq tədbirlər Qarabağın regional mərkəz kimi formalaşdırılmasının bir hissəsidir. Nəqliyyat layihələri, Zəngəzur dəhlizi perspektivi, enerji və logistika məsələləri məhz bu tədbirlərin gündəliyinə daxil edilir. Qarabağ tədricən yalnız Azərbaycanın daxili layihəsi yox, regionun ortaq maraq nöqtəsi kimi təqdim olunur.
Prezidentin müsahibəsində hiss olunan əsas mesaj ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq reallığı izah edən deyil, reallığı yaradan tərəfdir. Qarabağda keçirilən hər bir beynəlxalq tədbir bu mövqeni möhkəmləndirir. Burada qəbul olunan qərarlar, verilən mesajlar və aparılan müzakirələr regionun gələcək konturlarını cızır.
İşğaldan azad edilmiş rayonlarımızın beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi mərkəzə çevrilməsi təkcə diplomatik uğur deyil, strateji qələbənin davamıdır. Qarabağ bu gün Azərbaycanın güc nümayiş etdirdiyi məkan yox, gələcəyi qurduğu məkandır. Və bu gələcək artıq qapalı auditoriya üçün deyil, beynəlxalq ictimaiyyətin birbaşa şahid olduğu açıq bir proses kimi formalaşır.
Telnaz Talıbova,
Bakı Slavyan Universiteti
Sosial elmlər və Regionşünaslıq fakültəsi Jurnalistika 4-cü kurs
