
Azərbaycanın müstəqillik tarixində 1990-cı illərin əvvəlləri dövlət quruculuğunun ən mürəkkəb mərhələlərindən biri kimi xarakterizə olunur. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqilliyini bərpa edən ölkə yeni siyasi və iqtisadi sistemin yaradılması ilə yanaşı, hərbi təhlükələr, daxili qarşıdurmalar və idarəçilik problemləri ilə də üzləşmişdi. Belə bir şəraitdə siyasi sabitliyin təmin edilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və milli maraqların qorunması Azərbaycanın gələcəyi baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyırdı. 21 noyabr 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis olunması həmin mürəkkəb dövrün siyasi proseslərində mühüm hadisəyə çevrildi.
Həmin illərdə ölkədəki vəziyyət əhalinin gündəlik həyatına da ciddi təsir göstərirdi. İqtisadi çətinliklər, işsizlik, sosial problemlər, qaçqın və məcburi köçkünlərin ağır şəraiti, eləcə də cəbhədəki gərginlik dövlətin qarşısında təxirəsalınmaz vəzifələr yaradırdı. Dövlət idarəçiliyində sabitliyin olmaması bu problemlərin həllini daha da çətinləşdirirdi. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində ölkəni böhrandan çıxara biləcək, müstəqilliyin qorunmasına və normal idarəçilik sisteminin qurulmasına nail olacaq siyasi rəhbərliyə ehtiyac güclənirdi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması bu ictimai-siyasi şəraitdə meydana çıxan təşəbbüs idi. Partiyanın təsis olunması ilə ölkənin inkişafına dair fərqli baxışların vahid siyasi platforma ətrafında birləşdirilməsi üçün imkan yarandı. Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan yeni siyasi təşkilat dövlətçilik, sabitlik, milli birlik və müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi məsələlərini fəaliyyətinin əsas istiqamətləri kimi müəyyənləşdirdi. Bu, siyasi mübarizənin təşkilatlanmış formada aparılması və ölkənin gələcəyinə dair konkret məqsədlərin irəli sürülməsi baxımından əhəmiyyətli addım idi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis edilməsi ilə siyasi səhnədə dövlətin gələcək idarəçilik modelinə dair müzakirələr daha sistemli xarakter aldı. Dövlətin əsas vəzifəsi yalnız mövcud böhrana cavab vermək deyil, həm də gələcək inkişaf üçün davamlı mexanizmlər qurmaq idi. Bu baxımdan siyasi sabitliyin yaradılması, dövlət orqanlarının fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi, qanunun aliliyinin möhkəmləndirilməsi və iqtisadi münasibətlərin yenidən qurulması mühüm istiqamətlər kimi önə çıxdı.
1993-cü ildə Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışı Azərbaycanın siyasi həyatında ciddi dəyişikliklərlə müşayiət olundu. Həmin mərhələdə əsas məsələ dövlətçiliyin qorunması və ölkənin parçalanma təhlükəsinin aradan qaldırılması idi. Dövlət rəhbərliyinin qarşısında silahlı qarşıdurmaların dayandırılması, ictimai təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, idarəçilik sisteminin bərpası və ölkənin beynəlxalq münasibətlərdə mövqeyinin qorunması kimi mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Bu məqsədlə dövlət strukturlarının fəaliyyətinin gücləndirilməsi və siyasi proseslərin nizamlanması istiqamətində tədbirlər həyata keçirildi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi proseslərdəki mövqeyi həmin dövrdə dövlətçilik xəttinin təşkilati dayaqlarından biri kimi formalaşdı. Partiyanın ətrafında birləşən insanların fəaliyyəti ölkənin müxtəlif bölgələrində siyasi təşkilatlanmanın genişlənməsinə, dövlət siyasətinin ictimaiyyətə çatdırılmasına və cəmiyyətlə siyasi institutlar arasında əlaqələrin inkişafına şərait yaratdı. Bununla yanaşı, partiyanın fəaliyyəti ölkədəki bütün siyasi prosesləri təkbaşına müəyyən edən amil kimi deyil, müstəqillik dövrünün mürəkkəb siyasi mənzərəsinin mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Sabitliyin bərqərar olması iqtisadi inkişaf üçün də vacib zəmin yaratdı. Siyasi və təhlükəsizlik risklərinin azaldılması investisiya mühitinin yaxşılaşdırılmasına, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinə və uzunmüddətli layihələrin həyata keçirilməsinə imkan verdi. Azərbaycanın enerji strategiyasının formalaşması, xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlığın gücləndirilməsi və iqtisadiyyatın inkişafına yönələn addımlar ölkənin gələcək imkanlarının artırılmasında mühüm rol oynadı. Bu proseslər dövlətin iqtisadi müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Dövlət idarəçiliyinin inkişafında hüquqi əsasların möhkəmləndirilməsi də mühüm yer tuturdu. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlətin hüquqi çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi baxımından tarixi hadisə oldu. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkili prinsiplərini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını, dövlət və cəmiyyət münasibətlərinin əsaslarını müəyyən etdi. Hüquqi dövlət quruculuğunun inkişafı ölkədə idarəçilik sisteminin institusional əsaslarının gücləndirilməsinə xidmət etdi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti sonrakı illərdə də ölkənin siyasi həyatında mühüm yer tutdu. Təşkilatın strukturları genişləndi, müxtəlif sosial qruplarla əlaqələri inkişaf etdi, gənclərin və qadınların ictimai-siyasi proseslərdə iştirakına diqqət artırıldı. Siyasi partiyaların cəmiyyətdəki rolu onların təşkilati imkanları ilə yanaşı, ictimai problemlərə münasibəti, proqram məqsədləri və siyasi məsuliyyəti ilə də müəyyən olunur. Bu baxımdan partiyanın fəaliyyəti Azərbaycan siyasi sisteminin inkişafı çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanın inkişaf gündəliyində iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, müasir infrastrukturun qurulması, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi istiqamətlər ön plana çıxdı. Dövlətin iqtisadi imkanlarının artması sosial layihələrin həyata keçirilməsi və regionların inkişafı üçün əlavə imkanlar yaratdı. Eyni zamanda, Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsi ölkənin regional və qlobal proseslərdə iştirakını genişləndirdi.
2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə və 2023-cü ildə suverenliyin ölkənin bütün ərazisində tam bərpa olunması Azərbaycanın müasir tarixində mühüm mərhələ təşkil edir. Bu hadisələr dövlətin müdafiə potensialının, siyasi iradəsinin və milli birliyin əhəmiyyətini nümayiş etdirdi. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işlərinin aparılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təşkili və yeni yaşayış məkanlarının yaradılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir.
YAP-ın təsis olunmasını xaosdan sabitliyə doğru gedən siyasi proseslərin mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirmək mümkündür. Bununla belə, ölkənin inkişafı bir hadisə və ya bir təşkilatın fəaliyyəti ilə izah edilə bilməz. Dövlət quruculuğu uzunmüddətli siyasi qərarların, hüquqi institutların, iqtisadi islahatların, cəmiyyətin iştirakının və beynəlxalq şəraitin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır. Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması isə həmin tarixi prosesdə siyasi təşkilatlanma və dövlətçilik ideyalarının inkişafı baxımından əhəmiyyətli yer tutmuşdur.
Bu gün müstəqil Azərbaycanın qarşısında dayanan vəzifələr daha mürəkkəb və çoxşaxəlidir. İqtisadi rəqabət qabiliyyətinin artırılması, insan kapitalının inkişafı, müasir texnologiyaların tətbiqi, sosial rifahın yüksəldilməsi və dövlət institutlarının davamlı təkmilləşdirilməsi gələcək inkişafın əsas şərtləridir. 1990-cı illərin təcrübəsi göstərir ki, böhranlardan çıxış üçün siyasi məsuliyyət, aydın strategiya və milli maraqların qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis olunduğu dövrün tarixi dərsləri də məhz bu baxımdan aktuallığını saxlayır.
Ramiz Mahmudova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



