
Azərbaycanın siyasi tarixində Yeni Azərbaycan Partiyasının formalaşması və sonrakı inkişafı ölkənin müstəqillik dövründə baş verən mühüm proseslərlə bağlıdır. 21 noyabr 1992-ci ildə Naxçıvanda Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə təsis edilən partiya mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitdə fəaliyyətə başlayaraq dövlət müstəqilliyinin qorunması, siyasi sabitliyin təmin olunması və milli maraqların müdafiəsini əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirmişdir. Ötən dövr ərzində təşkilatın ölkə üzrə fəaliyyətinin genişlənməsi, yerli strukturlarının formalaşması və ictimai-siyasi proseslərdə iştirakı onun Azərbaycan siyasi sistemindəki mövqeyini müəyyən edən amillər sırasında yer almışdır.
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması müstəqilliyin ilk illərində cəmiyyətin üzləşdiyi çətinliklərlə birbaşa əlaqəli idi. Həmin dövrdə Azərbaycan Ermənistanın hərbi təcavüzü, ərazilərin işğalı, iqtisadi böhran, siyasi qarşıdurmalar və dövlət idarəçiliyindəki problemlərlə üzləşirdi. Ölkənin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqların artdığı belə bir şəraitdə tanınmış ziyalıların və ictimaiyyət nümayəndələrinin Heydər Əliyevə müraciəti yeni siyasi təşkilatın yaradılması prosesinə təkan verdi. 21 noyabr 1992-ci ildə keçirilən təsis qurultayı ilə partiyanın təşkilati və ideoloji əsasları müəyyənləşdirildi.
Partiyanın siyasi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri müstəqil Azərbaycan dövlətinin möhkəmləndirilməsi olmuşdur. Dövlətçiliyin qorunması yalnız siyasi hakimiyyətin formalaşdırılması ilə məhdudlaşmır; bu proses hüquqi institutların inkişafını, iqtisadi sabitliyin təmin edilməsini, milli təhlükəsizliyin gücləndirilməsini və cəmiyyətlə dövlət arasında münasibətlərin qurulmasını əhatə edir. Yeni Azərbaycan Partiyasının tarixində də bu məsələlər müxtəlif mərhələlərdə fərqli məzmun və vəzifələrlə gündəmə gəlmişdir.
Partiyanın geniş ictimai dayaqlara malik olması barədə fikirlər onun üzvlük bazası, yerli təşkilatları və siyasi proseslərdəki iştirakı ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, siyasi təşkilatın ictimai çəkisini qiymətləndirərkən yalnız üzvlərin sayına deyil, təşkilati fəaliyyətin keyfiyyətinə, proqram məqsədlərinə, cəmiyyətlə əlaqələrin səviyyəsinə və siyasi sistemdəki real roluna da diqqət yetirmək vacibdir. “Ümumxalq partiyası” anlayışı da bu baxımdan yalnız siyasi ifadə kimi deyil, müxtəlif sosial qrupların maraqlarına münasibət və cəmiyyətlə əlaqələrin genişliyi kontekstində nəzərdən keçirilə bilər.
Heydər Əliyevin siyasi rəhbərliyi dövründə dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, ictimai sabitliyin yaradılması və müstəqilliyin hüquqi əsaslarının formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi dövlətin hüquqi sisteminin əsaslarını müəyyənləşdirmiş, sonrakı inkişaf üçün institusional çərçivə yaratmışdır. Bu mərhələdə dövlət idarəçiliyinin qurulması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmişdir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyətində təşkilati şəbəkənin inkişafı xüsusi yer tutur. Ölkənin şəhər və rayonlarında fəaliyyət göstərən yerli təşkilatlar siyasi tədbirlərin təşkili, üzvlərlə əlaqələrin saxlanılması, ictimai müzakirələrin aparılması və partiyanın proqram məqsədlərinin təqdim edilməsi kimi istiqamətlərdə fəaliyyət göstərirlər. Yerli səviyyədə bu işlərin səmərəliliyi vətəndaşların ehtiyaclarının öyrənilməsi, ictimai təşəbbüslərə münasibət və müxtəlif sosial qruplarla əlaqələrin davamlılığı ilə bağlıdır.
Siyasi təşkilatların cəmiyyətdəki mövqeyinə təsir edən digər amil onların yeni nəsillərlə münasibətləridir. Gənclərin ictimai-siyasi proseslərdə iştirakı, maarifləndirici təşəbbüslər və sosial layihələrə cəlb olunması təşkilati fəaliyyətin gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirə bilər. Müasir informasiya mühiti siyasi təşkilatlardan daha açıq ünsiyyət, rəqəmsal vasitələrdən səmərəli istifadə və gənclərin dəyişən gözləntilərinə diqqət yetirməyi tələb edir.
Azərbaycanın müasir siyasi həyatında Yeni Azərbaycan Partiyasının rolu Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə də müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etmişdir. Bu mərhələdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, regionların inkişafı, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun genişləndirilməsi, müdafiə potensialının artırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətləri olmuşdur. Partiyanın siyasi gündəliyi də ölkənin inkişaf prioritetləri və dəyişən ictimai-siyasi şəraitlə əlaqəli şəkildə formalaşmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ölkənin siyasi tarixində yeni mərhələ yaratmışdır. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan Qələbə və 2023-cü ildə suverenliyin ölkənin bütün ərazisində tam bərpası dövlət quruculuğu baxımından mühüm hadisələrdir. Bu mərhələdən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı, yeni infrastrukturun yaradılması və bölgələrin iqtisadi həyata inteqrasiyası prioritet vəzifələrə çevrilmişdir.
Cənubi Qafqazın siyasi mənzərəsi mürəkkəb tarixi, geosiyasi və ictimai amillərin təsiri altında formalaşır. Buna görə də hər hansı siyasi təşkilatın mövqeyini region miqyasında qiymətləndirərkən onun milli siyasi sistemdəki rolunu, təşkilati imkanlarını və ictimai fəaliyyətini regional siyasi proseslərdən fərqləndirmək lazımdır. Yeni Azərbaycan Partiyasının Azərbaycan daxilindəki mövqeyi onun tarixi inkişafı, üzvlük strukturu və dövlətin siyasi həyatında iştirakı ilə əlaqəli şəkildə təhlil oluna bilər.
Bu gün partiyanın qarşısında dayanan məsələlər arasında təşkilati fəaliyyətin müasirləşdirilməsi, gənclərlə əlaqələrin genişləndirilməsi, ictimai təşəbbüslərin dəstəklənməsi və cəmiyyətin yeni ehtiyaclarına uyğunlaşma xüsusi yer tutur. Siyasi təşkilatın davamlılığı keçmiş nailiyyətlərin xatırlanması ilə yanaşı, mövcud problemlərin müzakirəsinə və gələcək hədəflərin müəyyənləşdirilməsinə də bağlıdır. Yeni Azərbaycan Partiyasının ölkənin siyasi həyatındakı mövqeyi də tarixi irs, müasir fəaliyyət və gələcək vəzifələr arasında əlaqə kontekstində qiymətləndirilməlidir.
Kazım Kazımlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı



